Pierre Louÿs

AS CANCIÓNS

DE BILITIS

Esta obra é distribuida baixo licenza Creative Commons 2.5

Citar como:

1

Pierre Louÿs: As cancións de Bilitis Tradución ao galego de Henrique

Harguindey. http://palabras desconxeladas.com

I

Ás veces unha única faceta pode chegar a escurecer o conxunto dunha

persoa, fornecendo unha imaxe parcial. Eis o que aconteceu con Pierre Louÿs. A

popularidade da súa obra erótica agachou para o público xeral outros eidos da súa

creación e importantes aspectos da súa prolífica e meticulosa actividade. O Pierre

Louÿs erotómano, que foi real e permanente -tanto na escrita literaria e a

elaboración teórica como na súa práctica persoal, tanto depurado publicamente

como explícito de a feito en privado- arrombou ao Pierre Louÿs poeta lírico, ao

Pierre Louÿs mestre da Cultura Grecolatina, ao Pierre Louÿs experto en Literatura

que esclareceu numerosas incógnitas, ao Pierre Louÿs bibliómano que documentou

milleiros de obras literarias…

Efectivamente, o seu vasto coñecemento da Antigüidade Clásica levouno a

rectificar grosos erros cometidos por algún eminente profesor universitario que

criticaba as súas traducións ; o seu coñecemento da obra de Corneille e da época

de Luís XIV levouno a soster que fora aquel –escribindo como negro- o autor da

maior parte das obras de Molière1; e a súa paixón polo libro levouno a coleccionar

unha inmensa e valiosísima biblioteca de máis de vinte mil volumes e a crear e

dirixir unha revista bibliográfica.

Hoxe a imaxe pública de Pierre Louÿs está mudando, para ser máis acaída

con esta profundidade e esta diversidade, grazas ao labor de numerosos expertos

que veñen realizando dende hai anos un profundo traballo de restauración da súa

vida e a súa obra. É fundamental, neste sentido, o labor de Jean-Paul Goujon, e

significativo o feito de que a editorial Gallimard, publicase nun volume da súa

prestixiosa colección NRF Poésie as cancións de Bilitis, seguidas de Pervigilium

Mortis2, composición poética coñecida e publicada postumamente.

Pervigilium Mortis é o diálogo en verso dos dous namorados poetas, Marie

de Heredia3 e Pierre Louÿs, no que a perfección formal acompaña o arreguizo puro

e representa o triunfo da vida, a supervivencia do poema ante a desaparición e a

morte. Pervigilium Mortis está hoxe considerado como a cimeira da obra

versificada do autor e sitúao como un dos grandes da poesía francesa. Igual que Les

chansons de Bilitis son a cimeira da súa obra poética en prosa.

1 Esta sorprendente teoría estaba apoiada en sólidas análises estilísticas e sintácticas. O debate

continúa aberto e recentemente varios estudos que empregaron avanzados métodos estadísticos da

Lingüística Aplicada chegaron á mesma conclusión.

2 Pierre Louÿs: Les chansons de Bilitis suivi de Pervigilium Mortis. Édition de Jean-Paul Goujon. NRF

Poésie/Gallimard, 2013. Os lectores e lectoras poderán atopar nesta edición anotada numerosos

documentos e informacións sobre as dúas obras e en xeral sobre o autor.

3 Marie de Heredia –Marie de Régnier polo seu casamento- asinou a súa obra como Gérard

d’Houville e recibiu en 1918 o premio literario da Academia Francesa polo conxunto da súa obra. A

Bibliothèque Nationale de France dedicoulle en 2004 unha exposición: “Marie de Régnier, muse de

la Belle Époque”.

2

II

Pierre Louÿs (nome literario de Pierre Louis) nace en 1870 no seo dunha

familia rica e con grande influencia social. Polo lado paterno, o seu bisavó fora

ministro de Finanzas de Napoleón, de Luís XVIII e mais de Luís-Filipe; polo

materno tamén hai distintas celebridades, como Junot, xeneral de confianza de

Bonaparte, que o nomeou duque de Abrantes ao culminar con éxito, en

colaboración coas tropas españolas, a invasión de Portugal.

Aos nove anos mórrelle a nai e faise cargo da educación de Pierre o seu

padriño George, medio irmán vintetrés anos máis vello (e, ao parecer, seu

verdadeiro pai). A relación entre Pierre e George –que chegará a ser embaixador de

Francia na corte do zar de Rusia- será intensísima, carteándose arreo durante toda

a súa vida.

Aos 17 anos, aínda estudante, comeza a escribir e faise moi amigo dun

condiscípulo : André Gide. Neses anos de mocidade traba sólida amizade con

escritores e artistas franceses e estranxeiros como Heredia, Mallarmé, Valéry,

Debussy, Apollinaire, Sarah Bernhardt, Oscar Wilde… Funda e dirixe a revista La

Conque na que escriben Leconte de Lisle, Verlaine, Mallarmé, Moréas, Swinburne,

Valéry, Gide e el mesmo.

En 1892 publica o primeiro libro, Astarté, que agrupa os seus poemas

publicados en La Conque. Segue a escribir verso e prosa (narracións e contos),

traduce e publica obras de autores gregos da Antigüidade (Meleagro, Luciano de

Samosata) e dá ao prelo as Cancións de Bilitis (1894), supostos poemas dunha

contemporánea de Safo traducidos por el.

E continúa asinando producións propias, como Aphrodite (1896), unha

novela que ao primeiro pasa despercibida ata que o crítico e poeta François

Coppée publica un artigo entusiasta que orixinará a venda espectacular : o libro,

que aparecera en marzo cunha tirada de mil cen exemplares, antes de rematar o

ano xa vendera cincuenta e cinco mil. Logo virán, entre outras obras, La femme et le

pantin (1898) e Les aventures du roi Pausole (1901).

Tras unha profunda crise económica e vital abandona a comezos do século

XX a creación literaria pública para se concentrar na investigación. Só moito

despois recupera a escrita e a publicación poética con Isthi (1916) e Poétique

(1917). Os anos 1920 serán os da decadencia física de Pierre Louÿs (enfisema,

problemas mentais, cegueira) ata a súa morte en 1925.

Logo de morrer, coñécense e publícanse moitas obras inéditas súas : de

erotismo extremo e ton provocador ( Trois filles et leur mère, Manuel de civilité pour

les petites filles à l’usage des maisons d’éducation, Pybrac, Histoire du roi Gonzalve et

des douze princesses, etc.) ou poéticas ( Pervigilium mortis)

3

A relación con Marie, filla do poeta José-María de Heredia marcou

decisivamente a súa vida : Pierre Louÿs e o seu amigo Henri de Régnier, tamén

poeta, estaban os dous namorados dela e tiñan un pacto que Régnier rompe en

1895 casando de improviso con Marie, ignorante do asunto. Marie e Pierre

coñecerán un amor afervoado e clandestino que continuará ata 1901, tempo

despois de Pierre casar con Louise, a máis nova das irmás Heredia.

III

Les chansons de Bilitis apareceron en 1894. O seu tradutor –identificado

simplemente como P.L.- relataba, na biografía da poeta que precedía ás cancións, as

circunstancias da « descoberta ». Seica o arqueólogo alemán G. Heim atopara o seu

túmulo, cos textos gravados nas paredes. Todo un luxo de detalles nesa

introdución, e varias notas, apoiaban a veracidade. Bilitis, nacida e criada na

Panfilia, fora despois coñecida e amante ocasional de Safo na illa de Lesbos, onde

tivera coa mociña Mnasidica un longo idilio; roto finalmente este, Bilitis vaise a

Chipre, illa na que vive como cortesá ata que, ante a decadencia física, decide,

perto dos seus corenta anos de idade, pórlle fin á escrita poética.

O libro, de corta tiraxe (500 exemplares), ten un forte impacto. Aínda que

algún crítico e especialista sinala reticencias ao consideralo impregnado dunha

mentalidade moderna, outros avalan a existencia da escritora –que eles, claro está,

xa coñecían- e mesmo hai quen, « partindo do orixinal grego », sinala discrepancias

coa tradución. En todo caso, a súa calidade lírica e o tratamento innovador da

opción lésbica como amor natural causan unha expectación certa.

E mais tratábase dunha ficción literaria. Unha leria dun mozo de 24 anos,

sólido coñecedor da Antigüidade, que entre datos verdadeiros deixara escorrer un

aviso, pois a palabra Geheim, nome do suposto descubridor, significa en alemán

« segredo ». Pierre Louÿs, partindo de versos e fragmentos reais, inventara a poeta

e creara os seus textos. Segredo que os seus amigos non ignoraban (non fose que

tamén eles cairan no ichó) e que pouco tempo despois revelará.

Resulta prodixiosa a capacidade do autor para escribir un libro tan ben

tecido aos seus anos e na escasa marxe de oito meses. Nese tempo escribe dúas mil

páxinas de textos, notas e variantes.

Bilitis supón o triunfo da perfección estética, do ritmo e da sonoridade,

nunha atmosfera sensual situada na Grecia máis orientalizante, as terras do leste

do mar Exeo e do Mediterráneo. Mais, por cima das súas escasas fontes helénicas –

necesarias para a verosimilitude da ficción e concordantes cos gustos do

parnasianismo e do simbolismo- as cancións de Bilitis son obra de experiencias e

vivencias de Pierre Louÿs, creación intemporal e inespacial súa.

Para o escritor, os poemas en prosa constituían a máis alta expresión da

perfección literaria. Non era nova a devoción por este xénero despois da

publicación dos Petits poèmes en prose de Baudelaire, mais a orixinalidade de Louÿs

–como sinala Jean-Pierre Goujon- está en constituír unha unidade narrativa

4

coherente, unha « novela lírica » da que cada poema, coa mesma composición

estrófica equivalente a un soneto, sería un capítulo. Así el « consagrou todos os seus

coidados á harmonía e o ritmo das Cancións de Bilitis , que baixo a súa aparente

simplicidade, agachan unha linguaxe en extremo elaborada, ».

Un esforzo constante levou o escritor a revisar, reformar e suprimir textos

en poemas xa publicados e a engadir moitos outros novos. A primeira edición

contiña os textos de 93 cancións e os títulos doutras 7 « non traducidas », a

segunda –en 1898- terá 146 e 12 « non traducidas». E non só hai modificacións

importantes nas cancións –ao cabo, a materia fundamental da obra- senón tamén

noutros elementos : dedicatoria, citas, notas, bibliografía, etc. Pierre Louÿs

traballou profundamente esta segunda edición e continuou logo a escribir máis

cancións. As « non traducidas » insinuaban un atrevemento no contido que as facía

impublicables. Velaí como as explicaba o autor : « Son pezas necesarias para a

composición do volume e que se han engadir a el des que teñamos obtido do

lexislador francés a liberdade moral pola que eu fago campaña. »

O escritor gozou enormemente na composición deste libro (« Non o

retomo nunca sen o pracer que ningún outro manuscrito me dá ») mais tiña ante

cada nova publicación o « pánico escénico » do perfeccionista e dicía pouco antes

de aparecer a segunda edición : « Verdadeiramente, é un volume que me terá dado

moito pracer ao escribilo. Se eu fose rico, non o había publicar antes de aquí a dez

anos e había traballar nel sen descanso. Endexamáis estará rematado. » Xusto dez

anos despois, en 1914, aparecía a edición da editorial Crès, a derradeira revisada e

corrixida polo autor que é a reproducida por Goujon en Gallimard/Poésie e que

nós seguimos tamén aquí.

Tras a morte de Louÿs apareceron milleiros de documentos inéditos que

por desgraza foron espallados en poxas perdéndose a pista de moitos. Entre eles

figuraban distintas cancións de Bilitis non publicadas. Algunhas delas constituíron

o que se denominou, ao se publicaren anos despois, Les chansons secrètes de Bilitis,

caracterizadas polo emprego de termos totalmente explícitos de sexo.

Bilitis foi entendida como peza fundamental por destacadas feministas. Así

a escritora estadounidense Natalle Clifford Barnet –dende 1901 amiga fiel de

Louÿs- escribíalle a este :

« É vostede un mestre incomparable e os seus arcos da vella permanecen

sobre do papel. As súas voluptuosidades resucitan cada vez que as lemos, están

espetadas eternamente novas e belidas… e todo o que di sabe enmeigarme de novo e

deliciosamente. Mesmo as súas sombras son tenras como aloumiños extenuados, todo

o de vostede arrola cunha promesa, fascina cunha cor. Fai libros ledos e Bilitis

provocoume éxtases máis apurados e agarimos máis agarimosos que calquera outra

amante. Se eu tivese querido facer libros, sería para lle responder e quixera ser unha

desas voces que as súas palabras acordaron, e dicirlle ao mundo vello e xordo a poder

de mentiras, cego a poder de fealdade, que xa existen rapazas da sociedade futura

que aprecian o que vostede fixo para elas e que queren expresarlle, por moi

incoherentes e faltas de habelencia que poidan ser, o seu agradecemento. »

5

E non esquezamos que a primeira asociacíón estadounidense de defensa

das lesbianas, creada en 1955 en San Francisco, adoptou como nome Daughters of

Bilitis, as fillas de Bilitis.

Mais reducir a obra de Pierre Louys á dimensión ideolóxica significa

minimizala pois conserva intacta a calidade estética e estilistica, literaria, que ese

adorador de Eros, de Venus e de Astarté lle soubo imprimir.

Con xusteza e xustiza escribíalle Stéphane Mallarmé :

« Hoxe son as Cancións de Bilitis as que me fan amalo a vostede : unha

maravilla ! E canto máis sabio que traducir resulta o seu emprego ! Paréceme, en

efecto, que a Antigüidade, na súa pura esencia, debe volver de novo a nós ao través da

ledicia creadora de rapaces contemporáneos, nos que aquela recupera un xeito

innato como reservado por ela para o futuro. Ata o veo delicado de ficción, todo aquí

se presta ao efecto e a delicia é total. »

Observación : Todas as notas ao pé desta edición son do tradutor excepto a de

Pierre Louÿs na Vida de Bilitis.

6

ESTE LIBRIÑO DE AMOR ANTIGO

ESTÁ RESPECTUOSAMENTE ADICADO

ÁS MOCIÑAS DA SOCIEDADE FUTURA

7

VIDA DE BILITIS

Bilitis naceu no comezo do século sexto antes da nosa era nunha

aldea de montaña situada á beira do Melas, contra o oriente da Panfilia.

Esa bisbarra é grave e tristeira, ensombrecida por fragas profundas e

dominada pola masa enorme do Tauro ; da rocha abrollan fontelas

petrificantes, sobre das alturas existen grandes lagos salgados, e os

vales están cheos de silencio.

Era filla dun grego e dunha fenicia. Semella non ter coñecido o

seu pai, porque non aparece mesturado en ningures cos recordos da

súa infancia. Se cadra mesmo morrera antes de que ela non viñese ao

mundo. Outramente sería dificil explicar como leva un nome fenicio

que só a súa nai lle puido dar.

Nesa terra case deserta levaba unha vida tranquila coa súa nai e

as súas irmás. Outras rapazas que foron súas amigas moraban non

lonxe de alí. Nas abas boscosas do Tauro algúns pastores facían pacer

os seus rebaños.

Pola mañá, des que o galo cantaba, erguíase, ía á corte, daba de

beber ao gando e ocupábase de munxir o leite. Polo día, se había

choiva estábase no xineceo e fiaba a súa roca de la. Se facía bo tempo,

corría polos campos e xogaba coas súas compañeiras en mil enredos

que nos conta.

Bilitis tiña polas ninfas unha devoción ardente. Os sacrificios

que ofrecía eran case sempre na fonte destas. Mesmo lles falaba moitas

veces, mais semella que non as ten visto nunca, tanta é a veneración

con que refire as lembranzas dun vello que no pasado as sorprendera.

8

O final da súa existencia pastoril viuse atristado por un amor do

que sabemos pouca cousa aínda que ela fale longamente del. Deixou de

cantalo cando lle chegou a infelicidade. Convertida en nai dun fillo que

abandonou, Bilitis foise da Panfilia dun xeito bastante misterioso e non

volveu ver nunca o lugar do seu nacemento.

Atopámola logo en Mitilene, onde fora por ruta marítima

bordeando as belidas costas de Asia. Apenas tiña dezaseis anos,

segundo as conxecturas do señor Heim, que estableceu con

verosimilitude algunhas datas da vida de Bilitis a partir dun verso que

alude á morte de Pitacos.

Lesbos era daquela o centro do mundo. A medio camiño entre a

fermosa Ática e a fastuosa Lidia, tiña por capital unha cidade máis

ilustrada que Atenas e máis corrompida que Sardes : Mitilene,

construída enriba dunha península, á vista das costas de Asia. O mar

azul rodeaba a cidade. Dende a altura dos templos albiscábase no

horizonte a liña branca de Atarneo, que era o porto de Pérgamo.

As rúas estreitas e sempre ateigadas pola multitude

resplandecían de tecidos variegados, túnicas de púrpura e de xacinto,

cíclades de sedas transparentes, basaras4 que se arrastraban entre o po

do calzado amarelo. As mulleres levaban nas orellas grandes aros de

ouro enfiados con perlas brutas, e nos brazos brazaletes de prata

maciza groseiramente labrados en releve. Os propios homes tiñan a

cabeleira brillante e perfumada con aceites raros. Os nocellos das

gregas ían nus entre o chouqueleo dos periscelis, amplas serpes de

metal claro que tingueleaban contra os calcaños ; os das asiáticas

movíanse en botinas moles e pintadas. Por grupos, os camiñantes

estacionaban diante das tendas en fachada onde só se vendía o

exposto : tapetes de cores escuras, fundas con fíos de ouro

entretecidos, xoias de ámbar e de marfil, segundo as rúas. A animación

de Mitilene non cesaba co día : non había hora tan serodia que non se

sentisen, polas portas abertas, ledos sons de instrumentos, berros de

mulleres e ruído de danzas. O mesmo Pitacos, que quería poñer un

pouco de orde a esta perpetua bandallada, fixo unha lei que lles

prohibía ás tocadoras de flauta novas de máis participaren nos festíns

nocturnos ; con todo, esta lei nunca foi severa.

4 Longos vestidos ondeantes feitos con pelica de raposo. (Ver nota 26, canción 101)

9

Nunha sociedade na que os maridos están pola noite tan

ocupados co viño e as bailadeiras, as mulleres tiñan fatalmente que se

achegar e atopar entre elas consolo para a súa soedade. De aí veu que

se enterneceran con eses amores delicados aos que a antigüidade xa

lles daba o seu nome, e que manteñen, pensen o que pensen os homes,

máis paixón verdadeira que viciosa procura.

Daquela Safo aínda era fermosa. Bilitis coñeceuna e fálanos dela

co nome de Psafa que tiña en Lesbos. Sen dúbida foi esa muller

admirable quen lle aprendeu á pequena panfilea a arte de cantar en

frases rítmicas e de lle conservar á posteridade a lembranza dos seres

queridos. Infelizmente Bilitis dá poucos detalles encol desta figura hoxe

tan mal coñecida, e hai que lamentalo, pois a menor frase tocante á

gran inspiradora tería sido preciosa. Pola contra, deixounos nunha

trintena de elexías a historia da súa amizade cunha mociña da súa

idade que se chamaba Mnasidica, e que viviu con ela. Xa coñeciamos o

nome desta mociña por un verso de Safo no que se exalta a súa

fermosura, mais este mesmo nome era dubidoso, e Bergk5 inclinábase a

pensar que se chamaba sinxelamente Mnais. As cancións que se lerán

máis en diante proban que esta hipótese debe ser abandonada.

Mnasidica semella ter sido unha rapaciña moi doce e inocente, un

deses seres meigos que teñen por misión deixárense adorar, tanto máis

queridos canto menos esforzos fan para mereceren o que lles dan. Os

amores sen motivo son os que máis duran, este durou dez anos. Verase

como rompeu por culpa de Bilitis, de quen os ciúmes excesivos non

comprendían ningún eclectismo.

Cando sentiu que nada a retiña xa en Mitilene senón dorosas

lembranzas, Bilitis fixo unha segunda viaxe : dirixiuse a Chipre, illa

grega e fenicia como a mesma Panfilia e que lle debeu lembrar con

frecuencia o aspecto do seu país natal.

Foi alá onde Bilitis recomezou por terceira vez a súa vida, e

dunha maneira que me será máis dificil de facer admitir se non se

comprendeu aínda ata que punto o amor era cousa santa entre os

pobos antigos. As cortesás de Amatonte non eran como as nosas,

criaturas decadentes exiladas de toda sociedade mundana ; eran

rapazas saídas das mellores familias da cidade e que agradecían a

Afrodita a beleza que lles dera, consagrando ao servizo do seu culto esa

beleza recoñecente. Todas as cidades que posuían, como Chipre, un

5 Helenista alemán. (Nota que figura na edición orixinal)

10

templo rico en cortesás, tiñan tocante a estas mulleres as mesmas

atencións respectuosas.

A incomparable historia de Friné, tal como Ateneo nola

transmitiu, dará algunha idea de tal veneración. Non é certo que

Hipérides precisara espila para dobregar o Areópago, e mais o crime

era grande pois ela asesinara. O orador non esgazou senón o alto da

súa túnica e só revelou os seus seos. E suplicoulles aos xuíces « non

faceren morrer a sacerdotisa e a inspirada por Afrodita ». Ao contrario

das outras cortesás, que saían vestidas con cíclades transparentes ao

través dos que aparecían os detalles todos do seu corpo, Friné tiña o

costume de se envolver, mesmo os cabelos, nunha desas grandes

vestimentas de pregues das que as figuras de Tanagra nos conservaron

a graza. Ninguén, se non era dos seus amigos, vira os seus brazos nin os

seus ombreiros, e nunca ela se amosaba na piscina dos baños públicos.

Mais un día aconteceu unha cousa extraordinaria. Era o día das festas

de Eleusis, vinte mil persoas chegadas de todos os países da Grecia

estaban reunidas na praia cando Friné se adiantou rente das ondas :

tirou a súa vestimenta, desfixo o seu cinto, tirou mesmo a túnica de

debaixo « desenvolveu todos os seus cabelos e entrou no mar ». E nesta

multitude estaban Praxiteles, que seguindo esta deusa vivinte deseñou

a Afrodita de Cnido, e Apeles, que entreviu a forma da súa Anadiomene.

Pobo admirable, diante do cal a Beleza podía aparecer núa sen excitar a

ira nin a falsa vergoña !

Quixera que esta historia fose a de Bilitis, porque, ao traducir as

súas cancións, púxenme a amar a amiga de Mnasidica. Sen dúbida a súa

vida foi tamén toda maravillosa. Sinto só que non se teña falado máis

dela e que os autores antigos, polo menos os que sobreviviron, sexan

tan escasos en informacións sobre a súa persoa. Filodemo, que a

plaxiou dúas veces, nin mesmo menciona o seu nome. A falta de

fermosas anécdotas, rogo que aceptemos contentarnos cos detalles que

ela mesma nos dá sobre a súa vida de cortesá. Foi cortesá, non se pode

negar, e mesmo as súas derradeiras cancións proban que aínda tendo

as virtudes da súa vocación tamén tiña as súas peores feblezas. Mais eu

só quero coñecer as súas virtudes. Era piadosa, e mesmo practicante.

Permaneceu fiel au templo en tanto que Afrodita consentiu prolongar

a mocidade da súa máis pura adoradora. No día en que deixou de ser

amada deixou de escribir, di ela. E mais é difícil admitir que as cancións

de Panfilia teñan sido escritas na época en que foron vividas. Como é

que unha pastoriña das montañas tería aprendido a escandir os seus

versos segundo os difíciles ritmos da tradición eolia ? Atoparemos máis

11

verosímil que, xa vella, se compracese en cantar para ela propia as

lembranzas da súa recuada infancia. Non sabemos nada sobre ese

derradeiro período da súa vida. Non sabemos nin mesmo a que idade

morreu.

O seu túmulo foi atopado de novo polo señor G.Heim en Paleo-

Limisso, á beira dun camiño antigo, non lonxe das ruínas de Amatonte.

Estas ruínas case desapareceron dende hai trinta anos e as pedras da

casa na que se cadra viviu Bilitis enlousan hoxe os peiraos de Port-Saïd.

Mais o túmulo era soterraño, segundo o costume fenicio, e escapara

mesmo aos ladróns de tesouros.

O señor Heim penetrou nel ao traveso dun pozo estreito cuberto

de terra, no fondo do cal atopou unha porta cegada que foi preciso

derrubar. O panteón espacioso e baixo, enlousado con laxes de

calcáreo, tiña catro paredes recubertas de placas de anfibolita negra,

nas que estaban gravadas en capitais primitivas todas as cancións que

se van ler, a parte os tres epitafios que decoraban o sarcófago.

É aí onde repousaba a amiga de Mnasidica, nun gran cadaleito

de terracota baixo unha tampa modelada por un estatuario delicado

que trazara na arxila a face da finada : os cabelos estaban pintados en

negro, os ollos semipechados e prolongados con lápis como se estivese

viva, e a meixela apenas dulcificada por un sorriso lixeiro que nacía das

liñas da boca. Nada dirá endexamais o que eran eses beizos, a un tempo

limpos e remarcados, moles e finos, unidos un ao outro e como

embebedados por se xuntaren.

Cando se abriu a tumba, ela apareceu no estado en que unha

man piadosa a colocara, vintecatro séculos denantes. Uns frasquiños de

perfume pendían das caravillas de barro, e un daqueles, despois de

tanto tempo, estaba aínda embalsamado. O espello de prata pulida no

que Bilitis se mirara e o estilete que arrastrara o enfeite azul polas súas

pálpebras foron atopados no seu sitio. Unha pequena Astarté núa,

reliquia para sempre preciosa, seguía a velar enriba do esquelete

ornado con todas as súas xoias de ouro e branco coma unha rama de

neve, mais tan doce e tan fráxil que no momento en que os dedos o

rozaron se confundiu en poeira.

PIERRE LOUŸS

Constantina, Agosto de 1894

12

I

BUCÓLICAS EN PANFILIA

TEÓCRITO6

6 Segundo os helenistas modernos estes versos non son de Teócrito senón doutro

autor coñecido coma o Pseudo-Teócrito. A tradución do anaco é : « Os meus cantos

son harmoniosos, faga eu cantar a sirinxe, faga eu falar a flauta recta, a cana ou a

flauta travesa ».

13

1.- A ÁRBORE

Desvestinme para gabear a unha árbore, as miñas coxas núas

abrazaban a casca lisa e húmida e as miñas sandalias camiñaban por

riba das pólas.

No alto de todo, mais aínda so as follas e ao abeiro da calor,

púxenme de a cabalo nunha galla forcada abaneando os meus pés no

vacío.

Chovera. Caían pingas de auga e escorregábanme pola pel. Tiña

as mans emborradas de musgo e as dedas vermellas por mór das flores

esmagadas.

Sentía vivir a fermosa árbore cando o vento pasaba ao seu

través, entón eu apertaba máis as miñas pernas e pousaba sobre da

caluga encabelada dunha rama os meus beizos abertos.

2.- CANTO PASTORIL

Cómpre cantarmos un canto pastoril, invocarmos Pan, deus do

vento do vran. Estou a gardar o meu rebaño e Selenis o seu, á sombra

redonda dunha oliveira que tremela.

Selenis está deitada no prado. Érguese e corre, ou procura

carricantas, ou colle flores con herbas, ou lava a cara na auguiña fresca

do regato.

Eu arranco a la do lombo loiro das ovellas para adoviar con ela a

miña roca, e fío. As horas son lentas. Unha águia pasa polo ceo.

14

A sombra vira : mudemos de lugar o canistrelo dos figos e a

cantariña do leite. Cómpre cantarmos un canto pastoril, invocarmos

Pan, deus do vento do vran.

3.- FALAS MATERNAS

Miña nai báñame ás escuras, vésteme a pleno sol e peitéame á

luz, mais se é que saio ao luar, apértame o cinto e faille un dobre nó.

Dime : « Xoga coas virxes e baila cos cativiños, non espreites

pola fiestra, foxe das falas dos mozos e teme o consello das viúvas.

Un serán, alguén, como a todas, hate vir coller no limiar en

medio dunha gran comitiva de pandeiros sonoros e de flautas

amorosas.

Ese serán, ao te ires, Bilitó, hasme deixar tres cabazas de fel :

unha para a mañá, outra para o mediodía e a terceira, a máis amarga, a

terceira para os días de festa. »

4.- OS PÉS DESCALZOS

Teño o cabelo negro a me caír polo lombo, e un casquetiño

redondo. A miña camisa é de la branca. As miñas pernas firmes

enlourecen ao sol.

Se vivise na cidade tería xoias de ouro e camisas douradas e

mais zapatos de prata… Miro os meus pés descalzos, nos seus zapatos

de poeira.

Psofis ! Ven aquí, miña pobriña ! Lévame aos nacedoiros, lava os

meus pés nas túas mans e preme olivas con violetas para as perfumar

sobre das flores.

15

Hoxe has ser miña escrava, hasme seguir e servir, e ao findar a

xornada heiche dar, para a túa nai, lentellas do horto da miña.

5.- O VELLO E AS NINFAS

No monte vive un vello cego. Por ter mirado as ninfas, os seus

ollos están mortos hai moito tempo. E dende aquela a súa felicidade é

unha lembranza recuada.

« Vinas, si –dixome el- Helopsicria e Limnantis, estaban de pé,

rente da beiriña, na lagoa verde de Fisos. A auga brillaba, máis alta ca

os seus xeonllos.

As súas calugas pandaban baixo as longas cabeleiras. As súas

unllas eran delgadas como ás de carricantas. Os bicos dos seus peitos

estaban ocos como cálices de xacintos.

Paseaban os seus dedos riba da auga e tiraban do lodo invisible

os nenúfares de longo talo. Arredor das súas coxas separadas

espallábanse círculos lentos… »

6.- CANCIÓN

« -Tarta-tartaruga, que fas ti aí no medio ? - Debandando a la e o

fío de Mileto –Coitada ! Coitada ! Seica non ves bailar ? –Teño moito

pesar. Teño moito pesar.

-Tarta-tartaruga, que fas ti aí no medio ? – Cortando unha cana

para a flauta fúnebre. –Coitada ! Coitada ! E logo que foi ? –Non o hei

dicir. Non o hei dicir.

-Tarta-tartaruga, que fas ti, aí no medio ? – Premendo as olivas

para o óleo da estela. –Coitada ! Coitada ! E quen morreu, logo ? –

Pódelo preguntar ? Pódelo preguntar ?

16

-Tarta-tartaruga, que fas ti, aí no medio ? –Caíu no mar…

-Coitadada ! Coitada ! E como foi ? – Dende o alto dos cabalos brancos.

Dende o alto dos cabalos brancos. »

7.- O CAMIÑANTE

Cando estaba sentada ao serán diante da porta da casa, cadrou

de pasar un mozo. Olloume e eu virei a testa. Faloume e non respondín.

Quíxoseme achegar. Pillei un fouciño de contra a parede e

teríalle fendido a meixela se el tivera dado un paso

Entón, recuando un pouquiño, botouse a sorrir e soprou cara a

min na súa man, dicindo : « Recibe o bico ». E eu berrei e chorei. Tanto

que miña nai veu correndo.

Inqueda, crendo que me picara un escorpión. Eu choraba :

« Bicoume ». Tamén miña nai me bicou e me levou no seu colo

8.- O ACORDAR

Xa é día aberto, Debería estar a pé. Mais o sono da mañá é doce

e a calor do leito retenme acocorada. Quero seguir deitada aínda.

Loguiño hei ir á corte. Heilles dar ás cabras herba e flores, e

mais o odre de auga fresca tirada do pozo, da que hei beber ao mesmo

tempo ca elas.

Despois heinas atar no esteo para munxir os seus dondos ubres

mornos, e se os cabirtos non teñen ciúmes hei chuchar con eles os tetos

amolentados.

Seica Amaltea non alimentou a Zeus ? Daquela hei ir. Mais aínda

non. O sol ergueuse demasiado cedo e miña nai non está desperta

17

9.- A CHUVIA

A chuvia fina mollou as cousas todas, moi devagar e

caladiñamente. Chove aínda un pouco. Vou saír baixo as árbores. Cos

pés descalzos para non lixar o meu calzado.

A chuvia na primavera é deliciosa. As pólas cargadas de flores

molladas teñen un recendo que me atorda. Vese brillar ao sol a pel

delicada das cascas.

Coitadiñas ! Que de flores polo chan ! Doédevos das flores

caídas. Non hai que as varrer e mesturalas no bulleiro senón gardalas

para as abellas.

Os escarabellos e as limachas atravesan o camiño entre as

pucharcas, eu non quero tripalos nin amedoñar o lagarto dourado que

se estarrica e chisca as pálpebras.

10.- AS FLORES

Ninfas dos bosques e das fontes, amigas benfeitoras, aquí estou.

Non vos agachedes, vídeme pola contra axudar pois magóame tanta

flor arrancada.

Quero escoller en toda a fraga unha pobre hamadríade de

brazos ergueitos, e nos seus cabelos da cor das follas hei espetar a miña

máis pesada rosa.

Ollade, collín tantas nos campos que non podería levalas se non

me facedes un ramo con elas. Se vos negades, tede conta :

Aquela de vós que ten os cabelos alaranxados, eu vina onte

cuberta coma unha besta polo sátiro Lamprosates, e hei denunciar a

impúdica.

18

11.- IMPACIENCIA

Boteime nos seus brazos chorando, e moito tempo sentiu ela

correr as miñas bágoas quentes polo seu ombreiro antes de que a miña

dor me deixase falar :

« Coitada de min ! Non son máis ca unha meniña e os homes

non me miran. Cando hei ter coma ti seos de moza que fan opar o

vestido e atraen bicos ?

Ninguén ten ollos curiosos se a miña túnica escorrega, ninguén

recolle unha flor que cai dos meus cabelos, ninguén di que me ha matar

se a miña boca se dá a outro. »

Ela respondeume agarimosamente : « Bilitis, nena virxe, berras

coma unha gata á lúa e reboles sen motivo. As rapazas máis

impacientes non son escollidas as primeiras ».

12.- AS COMPARANZAS

Labrandeira, paxariño de Cipria7, canta cos nosos primeiros

desexos ! O corpo novo das mociñas cóbrese de flores coma a terra. A

noite dos nosos soños todos achégase e falamos diso entre nosoutras.

Por veces comparamos xuntas as nosas fermosuras tan

diferentes, as nosas cabeleiras xa longas, os nosos seos mocetes aínda

pequenos, as nosas puberdades redondas como paspallases e aniñadas

baixo a penuxe nacente.

Onte loitei dese xeito contra Melanto, que é maior ca min. Ela

estaba orgullosa do seu peito, que acababa de medrar nun mes, e

sinalando a miña túnica lisa chamárame « cativiña ».

7 A labrandeira ou lavandeira estaba adicada á deusa Afrodita, chamada ás veces

Cipria por se lle atribuír o nacemento en Chipre.

19

Ningún home podía vernos : puxémonos núas diante das

rapazas e, se ela venceu nun punto, eu gañeille de lonxe nos outros.

Labrandeira, paxariño de Cipria, canta cos nosos primeiros desexos !

13.- O RÍO DA FRAGA

Bañeime soa no río da fraga. Sen dúbida metíalles medo ás

náiades, pois apenas as adiviñaba, e ben ao lonxe, baixo a auga escura.

Chameinas. Para asemellarme a elas de a feito, trencei por tras

da miña caluga iris negros coma os meus cabelos con acios de alelís

amareliños.

Cunha longa herba que aboiaba fíxenme un cinto verde, e para

velo apreixaba os meus seos debruzando un pouco a testa,

E chamaba : « Náiades ! Náiades ! Xogade comigo, sede boas ! »

Mais as náiades son transparentes, e, se cadra, sen o saber, acariñei os

seus brazos lixeiros.

14.- FITTA MELIAI

Ao que o sol queime menos, habemos ir xogar á beira do río e

habemos loitar por un fráxil croco8 e mais por un xacinto mollado.

Habemos facer o colar da roda e a grinalda da carreira.

Habémonos coller pola man e pola caída das nosas túnicas.

Fitta Meliai9, dá

denos mel! Fitta Náiades, bañádenos convosco! Fitta Melíades, dádelles

doce sombra aos nosos corpos suorosos!

E nós habémosvos ofrecer, ninfas benfeitoras, non ruín viño

senón óleo e leite e mais cabras de cornos encorvallados.

8 Os crocos ou crocus son un xénero de plantas iridiáceas que comprende máis de

oitenta especies, entre elas o azafrán.

9 “Vamos, melíades!”, como despois: “Vamos, náiades”. As melíades eran un tipo de

ninfas.

20

15.- O ANEL SIMBÓLICO

Os viaxeiros que volven de Sardes falan dos colares e das pedras

que cargan as mulleres de Lidia, dende o cimo dos seus cabelos ata os

seus pés coloreados.

As rapazas da miña terra non teñen brazaletes nin diademas,

mais o seu dedo leva un anel de prata, e no engaste vai gravado o

triángulo da deusa.

Cando elas viran a punta cara a fóra, quere dicir : « Psique

pódese coller ». Cando viran a punta cara a dentro, quere dicir :

« Psique collida. »

Os homes créno. As mulleres non. Eu case non miro de que lado

a punta está virada, porque Psique líbrase doadamente. Psique pódese

coller sempre.

16.- AS DANZAS AO LUAR

Sobre da herba mol, na noite, as mociñas de cabelos de violeta

danzaron todas xuntas, e unha de cada dúas dicía as respostas do

namorado.

As virxes dixeron : « Nós non somos para vós ». E, como se

tivesen vergoña, agachaban a súa virxindade. Un exipán tocaba a flauta

baixo as árbores.

As outras dixeron : « Ides virnos buscar ». Apertaran os seus

vestidos como túnicas de home e loitaban sen enerxía mesturando as

súas pernas danzantes.

21

Despois, cada unha proclamándose vencida, tomou a súa amiga

polas orellas, coma unha copa polas dúas asas, e, coa testa debruzada,

bebeu o bico.

17.- OS CATIVIÑOS

O río vai case seco, as xuncas murchas morren no fango, o aire

queima, e lonxe das ribeiras esburacadas un regueiro clariño corre por

cima dos callaos.

É alí onde da mañá á tardiña veñen xogar os cativos espidos.

Báñanse, non moi por riba das súas canelas, tan baixo vai o río.

Mais camiñan na corrente e escorregan ás veces entre as penas,

e os rapaciños borrífanlles auga ás rapaciñas que rin.

E cando unha recovaxe de mercadores que pasa leva beber no

río os enormes bois brancos, eles cruzan as mans por tras e miran os

altos animais.

18.- OS CONTOS

Os cativiños quérenme ; des que me ven, veñen correndo onda

min e aférranse á miña túnica, e collen as miñas pernas nos seus

braciños.

Se pillaron flores, danmas todas ; se colleron un escarabello,

póñeno na miña man ; se non teñen nada, acaríñanme e fanme sentar

de diante deles.

Entón danme bicos na meixela, pousan as súas cabeciñas enriba

dos meus seos e suplícanme cos ollos. Eu ben sei o que quere dicir.

Quere dicir : « Bilitis, queridiña, como somos bos, cóntanos a

historia do heroe Perseo ou a morte da pequena Hele »

22

19.- A AMIGA CASADA

As nosas nais estaban embarazadas ao mesmo tempo e este

serán casou ela, Melisa, a miña amiga máis querida. Aínda están as

rosas no vieiro e os fachos non acabaron de arder.

E eu regreso polo mesmo camiño, con mamá, e vou matinando.

Daquela, igual que ela está hoxe, tamén podería estalo eu. Seica son

unha moza tan grande ?

A comitiva, as flautas, o canto nupcial e o carro florido do

esposo, todos estes festexos, outro serán hanse desenvolver de arredor

de min, entre ramos de oliveira.

Como Melisa arestora mesmo, eu heime desvelar diante dun

home, hei coñecer o amor na noite, e máis tarde unhas criaturiñas

hanse alimentar nos meus seos opados…

20.- AS CONFIDENCIAS

No outro día fun á súa casa, e ruborizámonos des que nos

miramos. Fíxome entrar no seu cuarto para que estivésemos soas de a

feito.

Eu tiña moitas cousas que lle dicir, mais ao vela esquecéronme.

Nin mesmo ousei botarme ao seu pescozo, miraba o seu cinto alto.

Estrañábame que nada tivese mudado no seu rostro, que

semellase aínda a miña amiga e que, con todo, tivese ela aprendido

dende a víspera tantas cousas que me amedrentaban.

23

De súpeto, senteime enriba dos seus xeonllos, collina nos meus

brazos e faleille ao ouvido, vivaz e arelante. Entón, ela puxo a súa man

contra da miña e contoume todo.

21.- A LÚA DE OLLOS AZUIS

Pola noite, as cabeleiras das mulleres e as pólas dos salgueiros

confúndense. Eu camiñaba beira da auga. De golpe, sentín cantar : só

entón recoñecin que había alá mociñas.

Díxenlles : « Que estades a cantar ? ». Elas responderon : « Os

que regresan ». Unha agardaba polo seu pai e outra polo seu irmán,

mais a que agardaba polo seu prometido era a máis impaciente.

Trenzaran para eles coroas e grinaldas, cortaran palmas das

palmeiras e tiraran lotos da auga. Permanecían collidas polo pescozo e

cantaban unha despois doutra.

Funme, ao longo do río, tristeira e soíña, mais ao mirar ao meu

redor vin que, por tras das grandes árbores, a lúa de ollos azuis íame

guiando na volta.

23.- CANCIÓN

« -Sombra do bosque ao que debía vir ela, dime : onde foi a miña

namorada ?- Baixou para a chaira. –Chaira : onde foi a miña namorada ?

-Seguiu a beira do río.

-Fermoso río que a viu pasar, dime : está perto de aquí ?

-Abandonoume polo camiño. –Camiño : Vela aínda, ti ? – Deixoume pola

estrada

-Estrada branca, estrada da vila, dime : onde a levaches ? Á rúa de

ouro que entra en Sardes. –Ei, rúa de luz, estás a tocar os seus pés

descalzos ? –Entrou no palacio do rei.

24

-Ei, palacio, esplendor da terra, vólvema a min! – Míraa, ten

colares riba dos seos e guechos nos cabelos, cen perlas ao longo das

pernas, dous brazos arredor do van.

24.- LICAS

Vide, habemos ir polos campos, baixo as gamallas dos

xenebreiros, habemos catar o mel nos cortizos e habemos facer

panterliños para saltóns con talos de abróteas.

Vide, habemos ir ver Licas, que garda os rebaños de seu pai polas

abas do sombroso Tauro. Seguro que nos ha dar leite.

Estou a ouvir xa o son da súa flauta. Toca moi ben. Velaí os cans e

os años, e el propio, a pé contra dunha árbore. Seica non é belido como

Adonis ?

Ei, Licas, dános leite. Velaí tes figos das nosas figueiras. Imos

estarnos contigo. Cabras barbudas, non choutedes, para non excitardes

os castróns inquedos.

25.- A OFRENDA Á DEUSA

Non é para Artemisa, adorada en Perga, esta grinalda trenzada

polas miñas mans, aínda que Artemisa sexa unha boa deusa que me ha

gardar dos partos difíciles.

Non é para Atenea, adorada en Sidé, aínda que ela sexa de marfil e

ouro e leve na man un pomo de granada que tenta os paxaros.

Non : é para Afrodita, adorada no meu peito, porque só ela me ha dar

o que lle falta aos meus beizos, se penduro da árbore sagrada a miña

grinalda de tenras rosas.

25

Mais non hei dicir en voz alta o que lle suplico que me conceda.

Heime empolicar nos bicos dos pés e pola fenda da casca heille confiar

o meu segredo.

26.- A AMIGA COMPRACENTE

A treboada durou a noite toda. Selenis, a dos fermosos cabelos,

viñera fiar comigo. Quedou, por medo ao bulleiro e, apreixadas unha

contra da outra, enchemos a miña camiña.

Cando as rapazas se deitan en parellas o sono queda na porta.

« Bilitis, dime, dime quen amas ». Ela facía escorregar a súa perna por

riba da miña para me acariñar garimosamente.

E dixo, diante da miña boca : « Sei quen amas, Bilitis. Pecha os

ollos, eu son Licas ». Eu respondinlle tocándoa : « Seica non vexo que es

unha rapaza ? Esta leria non ven a xeito ».

E mais ela seguiu : « De certo que son Licas se pechas as

pálpebras. Velaí os seus brazos, velaí as súas mans… ». E tenramente,

no silencio, enmeigou o meu ensoño cunha ilusión singular.

27.- PLEGARIA A PERSÉFONE

Purificadas polas ablucións rituais e vestidas con túnicas

violetas, baixamos cara á terra as nosas mans cargadas de ramos de

oliveira.

Oh, Perséfone soterraña, ou calquera que sexa o nome que ti

desexes, se ese nome te apraz, escóitanos, Encabelada de tebras, Raíña

estéril e sen sorriso !

26

Coclis, filla de Trasímacos, está enferma con moito perigo. Non a

chames aínda. Sabes que non che pode escapar : un día, máis tarde,

hala coller.

Mais non a leves tan axiña, Dominadora invisible ! Porque ela

chora a súa virxindade, suplícache por medio das nosas plegarias, e

habemos dar para salvala tres ovellas negras sen trosquiar.

28.- A PARTIDA DE CHUCAS

Como as dúas o amabamos, xogámolo ás chucas. E foi unha

partida soada. Moitas mociñas asistían.

Ela fixo primeiro a xogada dos Cíclopes, e eu a de Solón. Mais ela

fixo a de Calíbolos, e eu, sentíndome perdida, rezáballe á deusa !

Xoguei, e fixen a Epifenón, e ela a terrible xogada de Quíos, eu a

Antiteucos, ela a Triquias, e eu a xogada de Afrodita que gañou o

amante disputado.

Mais, ao vela empalidecer, collina polo pescozo e díxenlle rente

da orella (para que só ela me ouvise) : « Non chores, miña amiguiña,

habémolo deixar escoller entre nós. »

29.- A ROCA

Miña nai pechoume para o día todo no xineceo, coas miñas

irmás ás que eu non quero e que falan entre elas en voz baixa. Eu, nun

recuncho, ando a fiar a miña roca.

Roca, pois que estou soa contigo, é a ti a quen lle vou falar. Coa

perruca de la branca es coma unha vella. Escóitame.

Se puidese, non había estar aquí, sentada á sombra da parede e

fiando anoxada : estaría deitada sobre das violetas nas abas do Tauro.

27

Como el é máis pobre ca min, miña nai non quere que case

comigo. E mais xa cho digo : ou non hei ver o día do casamento, ou ha

ser el quen me faga traspasar o limiar.

30.- A FLAUTA

Polo día das Xacintias10, deume unha sirinxe11 feita de canas ben talladas, unidas coa branca cera que para os meus beizos é doce coma

o mel.

El apréndeme a tocar, sentada nos seus xeonllos, mais eu

tremelo un pouquiño. Tócaa despois de min, tan suavemente que

apenas a dou ouvido.

Non temos nada que nos dicir, tan achegadiños estamos un do

outro, mais as nosas cancións quérense responder, e, cando a súa cando

a miña, as nosas bocas únense sobre da flauta.

É tarde, velaquí o canto das rans verdes que comeza coa noite.

Miña nai non ha crer endexamais que botei tanto tempo a buscar o meu

cinto perdido.

31.- A CABELEIRA

Díxome el : « Esta noite soñei. Tiña a túa cabeleira de arredor do

meu pescozo. Tiña os teus cabelos coma un colar negro de arredor da

miña caluga e sobre do meu peito.

Eu acariñábaos, e eran os meus ; e estabamos ligados así para

sempre, pola mesma cabeleira, boca sobre boca, do mesmo xeito que

dous loureiros non teñen moitas veces senón unha raíz.

10 Festas en honor de Xacinto.

11 Flauta de canas tamén chamada “flauta de Pan”.

28

E pouco a pouco semelloume -tan confundidos estaban os nosos

membros- que eu convertíame en ti ou que ti entrabas en min coma o

meu soño. »

Ao que el acabou, pousou garimosamente as súas mans riba dos

meus ombreiros e miroume cunha ollada tan tenra que eu baixei a vista

cun arreguizo.

32. - A COPA

Licas viume chegar, vestida só cun sucinto exomis12 pois as

xornadas son abafantes, e quixo moldear o meu seo, que quedaba ao

descuberto.

Colleu arxila fina, amasada en auga fresca e lixeira. Cando a

apreixou sobre da miña pel, coidei esmorecer, tan fría estaba aquela

terra.

Do meu seo moldeado fixo unha copa, redonda e umbilicada.

Púxoa a secar ao sol e pintouna de púrpura e de ocre esmagando flores

todo de arredor.

Logo fumos cabo da fontela que está consagrada ás ninfas e

botamos a copa na corrente, con talos de alelís.

33.-ROSAS NA NOITE

Des que a noite sube ao ceo o mundo é noso, e dos deuses. Imos

dos campos ao nacedoiro, dos escuros bosques aos calveiros, onde nos

levan os nosos pés descalzos.

As estreliñas brillan de abondo para as sombriñas que nós

somos. Por veces, so as pólas baixas, atopamos cervas adurmiñadas.

12 Túnica corta e sinxela usada en Grecia polo pobo.

29

Con todo, máis enmeigador na noite que calquera outra cousa,

existe un lugar que unicamente nós coñecemos e que nos atrae ao

través da fraga : unha roseira de flores misteriosas.

Porque nada divino hai na terra que iguale o recendo das rosas

na noite. Como é que no tempo no que eu estaba soa non me sentía

embriagada por el ?

34.- OS REMORSOS

De primeiras non respondín, e tiña a vergoña nas meixelas e os

latexos do meu corazón mancaban os meus seos.

Despois resistín, dixen : « Non. Non ». Virei a testa cara a atrás e

o bico non franqueou os meus beizos, nin o amor os meus xeonllos

apertados.

Entón pediume perdón e bicoume os cabelos, sentín o seu

alento ardente, e foise… Agora estou soa.

Miro o lugar baleiro, o bosque deserto, a terra tripada. E mordo

os meus puños ata o sangue e afogo os meus gritos na herba.

35.- O SONO INTERROMPIDO

Adurmiñárame soíña de a feito, coma unha perdiz na bouza. O

vento lixeiro, o borboriño das augas e a dozura da noite retivéranme

alá.

Adurmiñeime, imprudente, e acordei berrando, e loitei, e

chorei, mais xa era moi tarde. E que poden os brazos dunha nena ?

El non me abandonou. Pola contra, apertoume máis

garimosamente contra súa nos seus brazos, e eu xa non vin no mundo

nin a terra nin as árbores senón só a luzada dos seus ollos…

30

A ti, Cipria vitoriosa, consagro estas ofrendas aínda molladas de

orballo, vestixios das dores da virxe, testemuño do meu sono e da miña

resistencia.

36.- ÁS LAVANDEIRAS

Lavandeiras, non digades que me vistes ! Confío en vós, non o

repitades ! Entre a miña túnica e os meus seos, tráiovos algo.

Son coma unha pitiña arrepuiñada… Non sei se me vou atrever a

volo dicir… O meu corazón latexa como se estivese morrendo… É un

veo o que vos traio.

Un veo e as fitas das miñas pernas. Vedes, hai sangue. Por Apolo,

foi malia min ! Defendinme ben, pero o home que ama é máis forte do

ca nós.

Lavádeos ben, non aforredes sal nin area. Eu hei pór catro

óbolos13 para vós aos pés de Afrodita, e mesmo un dracma de prata.

37.- CANCIÓN

Cando el volveu, ocultei a cara coas mans. Díxome : « -Non

teñas medo ningún. Quen viu o noso bico ? –Quen nos viu ? A noite e a

lúa,

E as estrelas e o abrente. A lúa mirouse no lago e díxollo á auga

baixo os salgueiros. A auga do lago díxollo ao remo.

13 O dracma valía seis óbolos.

31

E o remo díxollo á barca e a barca díxollo ao pescador.

Coitadiña ! Coitadiña ! Se iso fose todo ! Mais o pescador díxollo a unha

muller.

O pescador díxollo a unha muller : meu pai e miña nai e mais

miñas irmás, e a Hélade toda hao saber. »

38.- BILITIS

Unha muller envólvese en la branca. Outra véstese de seda e de

ouro. Outra cóbrese de flores, de follas verdes e de bagos.

Eu non sabería vivir senón espida. Meu namorado, tómame

como son : sen vestido nin xoias nin sandalias, velaí Bilitis soa de a

feito.

Os meus cabelos son negros da súa negrura e os meus beizos

roibos da súa roibén. As miñas crechas revoan de arredor de min,

libres e arredondadas como plumas.

Tómame tal como a miña nai me fixo nunha noite de amor

afastada, e se che gusto así, non esquezas de mo dicir.

39.- A CASIÑA

A casiña na que está o seu leito é a máis fermosa da terra. Está

feita con ramallada de arbores, catro paredes de terra seca e unha

cabeleira de colmo.

A min gústame, porque nos deitamos nela dende que as noites

son frescas, e canto máis frescas son as noites máis longas son tamén.

Ao raiar o día síntome finalmente extenuada.

32

O colchón está no chan, dous cobertores de la negra pechan os

nosos corpos que quecen. O seu peito aprémeme os seos. O meu

corazón latexa…

Estréitame tan forte que me vai romper, pobre rapaciña que eu

son, mais des que está en min xa non sei cousa ningunha no mundo, e

daríanme cortado os catro membros sen me despertaren da miña

ledicia.

41.- A CARTA PERDIDA

Coitada de min ! Perdín a súa carta. Puxéraa entre a miña pel e o

meu estrofion14, baixo a calor do meu seo. Corrín, debeu caír.

Vou volver sobre os meus pasos : se alguén a atopara, diríanllo á

miña nai e habíanme xostregar diante das miñas irmás bulreiras.

Se é un home quen a atopou, hama volver ; ou mesmo, se quere

falarme en segredo, sei o xeito de lla ripar

Se é unha muller quen a leu, oh Zeus Gardián, protéxeme !

Porque llo ha dicir a todo o mundo, ou hame pillar o meu namorado.

42.- CANCIÓN

« -A noite é tan profunda que entra nos meus ollos. –Non has

ver o camiño. Haste perder na fraga.

-O ruído das fervenzas enche as miñas orellas. –Non habías

ouvir a voz do teu namorado mesmo se estivese a vinte pasos.

-O cheiro das flores é tan forte que esmorezo e vou caír. –Non o

habías sentir se cruzase o teu pasar.

14 Banda de tecido que sostiña os seos.

33

-Ah ! Está ben lonxe de aquí, do outro lado do monte, mais véxoo

e óuvoo e síntoo como se me tocase. »

43.- O XURAMENTO

« Cando a auga dos ríos remonte ata os cumes cubertos de neve,

cando se semente o orxo e o trigo nos regos moventes do mar,

Cando os piñeiros nazan dos lagos e os nenúfares dos penedos,

cando o sol se volva negro e cando a lúa caia enriba da herba,

Daquela, mais só daquela, hei tomar outra muller e heite

esquecer a ti, Bilitis, alma da miña vida, corazón do meu corazón. »

Díxomo ! Díxomo ! Que me importa o resto do mundo ! Onde

estás ti, felicidade insensata que te comparas coa miña felicidade !

44.- A NOITE

Agora son eu quen o busca. Cada noite, moi amodiño, deixo a

casa e vou por un longo vieiro ata o seu prado mirar como dorme.

Ás veces estoume moito tempo sen falar, feliz por velo somente,

e achego os meus beizos aos seus para non bicar máis ca o seu alento.

Logo, de súpeto, déitome enriba del. Acorda nos meus brazos e

xa non se pode erguer, porque eu loito ! Renuncia e ri, e abrázame. Así

xogamos na noite.

34

….Alborecer, claridade ruín, xa estás aquí ! En que cova sempre

nocturna, en que prado soterraño poderemos nós amarnos tanto

tempo, que perdamos a túa lembranza…?

45.- ARROLO

Durme : pedín a Sardes os teus xoguetes, e a túa roupiña a

Babilonia. Durme, es filla de Bilitis e dun rei do sol nacente.

Os bosques son os palacios construídos só para ti e que che eu

dei. Os troncos dos piñeiros son as columnas, as altas pólas son as

bóvedas.

Durme. Para que non te desperte, venderíalle o sol ao mar. O

vento das ás da pomba é menos lixeiro ca o teu alento.

Filla miña, carne da miña carne, has dicir, cando abras os ollos,

se queres a chaira ou a cidade, ou a montaña ou a lúa, ou a comitiva

branca dos deuses.

46.- O TÚMULO DAS NÁIADES

Ao longo do bosque cuberto de xeada, eu camiñaba ; os meus

cabelos díante da miña boca florecían de carambeliños pequenos, e as

miñas sandalias estaban carregadas de neve lamacenta e mesta.

El díxome : « Que andas a buscar ? –Vou seguindo a pegada do

sátiro. Os pasiños dos seus pezuños altérnanse como buracos nun

manto branco». El díxome : « Os sátiros morreron.

35

Os sátiros e mais as ninfas. Dende hai trinta anos non fixo un

inverno tan terrible. A pegada que ti ves é a dun castrón. Mais

permanezamos aquí, onde está o túmulo delas. »

E co ferro da súa aixada partiu o lazo do nacedoiro onde algún

día rían as náiades. Collía grandes anacos fríos e, soerguéndoos cara ao

ceo pálido, miraba ao traveso deles.

II

ELEXÍAS EN MITILENE

Εὐμορφοτέρα Μνασιδίϰα τᾶς ἁπαλᾶς

Γυριννῶς15.

SAFO

15 ” Mnasidica ten un corpo máis xeitoso que a fráxil Xirino”.

36

47.- NA EMBARCACIÓN

Belido navío que aquí me trouxeches, ao longo das costas da

Xonia, abandónote ás vagas brillantes, e con pé lixeiro salto para a area.

Ti vas regresar ao país no que a virxe é amiga das ninfas. Non

che esqueza agradeceres as conselleiras invisibles, e lévalles en

ofrenda este ramo collido polas miñas mans.

Ti fuches piñeiro, e sobre dos montes o vasto noto inflamado

abaneaba as túas pólas espiñentas, os teus esquíos e os teus paxaros.

Que agora te guíe o bóreas e te apuxe mainamente cara ao

porto, negra nao escoltada por golfiños a pracer do mar benevolente.

48.- PSAFA16

Frego os ollos… Xa é día, penso. Ah! Quen está rentes de min? …

Unha muller? Pola Pafia17, esquecérame…! Oh, Cárites, que vergoña

teño!

A que país viñen? Cal é esta illa onde se entende así o amor? Se

non estivese así extenuada habería crer nalgún soño… É posible que ela

sexa a Psafa?

16 Forma do nome de Safo no dialecto eolio, o que se falaba en Lesbos.

17 Afrodita de Pafios, pois nese lugar da illa de Chipre tiña ela un templo.

37

Está a durmir… De certo que é fermosa, aínda que os seus

cabelos estean cortados coma os dun atleta. Mais ese estraño rostro,

ese peito viril e esas cadeiras estreitas…

Quérome ir antes de que ela non acorde. Coitada, estou da beira

da parede! Terei que alancar por riba. Teño medo de lle rozar a cadeira

e de que non me colla de novo ao pasar.

49.- A DANZA DE GLOTIS E DE QUISÉ

Dúas meniñas leváronme á súa casa, e, des que a porta se

fechou, prendéronlle lume á mecha da lámpada e quixeron bailar para

min.

As súas meixelas non levaban cór, tan morenas coma as súas

barriguiñas. Turrábanse polos brazos e falaban ao mesmo tempo,

nunha agonía de alegreza.

Sentadas no seu colchón, que pousaba nun estrado enriba de

dous altos cabaletes, Glotis cantaba con voz aguda e batía

ritmicamente as súas sonoras manciñas.

Quisé bailaba a sacudidelas, logo detíñase, afogando coa risa, e,

collendo a súa irmá polos seos, mordichábaa no ombreiro e andaba

con ela a borcallóns, coma unha cabra que quere xogar.

50.- OS CONSELLOS

Entón entrou Silicmas e, ao nos ver tan familiares, sentouse no

banco. Puxo a Glotis enriba dun xeonllo e a Quisé enriba do outro e

dixo:

“Ven aquí, pequena”. Mais eu permanecía lonxe. E seguiu: “Tes

medo de nós? Achégate: estas rapazas quérente. Hanche aprender o

que ignoras: o mel das caricias da muller.

38

O home é violento e preguiceiro. Sen dúbida ti o coñeces. Ódiao.

Ten o peito plano, a pel ríspida, os cabelos rasos e os brazos peludos.

Mais as mulleres son todas fermosas.

Só as mulleres saben amar; estate connosco, Bilitis, estáte. E se

tes unha alma ardente, has ver a túa beleza como nun espello sobre do

corpo das túas namoradas.”

51.- A INCERTEZA

Entre Glotis e Quisé non sei con cal hei casar. Como non se

asemellan, unha non me había consolar da outra e teño medo de

escoller mal.

Cada unha delas ten unha das miñas mans e tamén un dos meus

peitos. Mais a quen lle hei dar a miña boca? A quen lle hei dar o meu

corazón e todo o que non se pode partillar?

É vergoña permanecermos así todas tres na mesma casa. Fálase

diso en Mitilene. Onte, diante do templo de Ares, unha muller non me

saudou.

É Glotis a que eu prefiro, mais non podo repudiar a Quisé. Que

sería dela soíña de a feito? Será ben que as deixe xuntas como estaban

e colla outra amiga?

52.- O ENCONTRO

Atopeina coma un tesouro, nun campo, baixo unha mirteira,

envolveita da gorxa aos pés nun peplo amarelo bordado de azul.

“Non teño amiga –díxome- porque a cidade máis próxima está a

corenta estadios de aquí. Vivo soa coa miña nai que é viúva e está

sempre tristenta. Se ti queres, eu heite seguir.

39

Heite seguir á túa casa, mesmo que fose do outro lado da illa, e

hei vivir onda ti ata que me botes. A túa man é dondiña e os teus ollos

son azuis.

Vamos. Non levo nada comigo, non sendo a pequena Astarté núa

pendurada do meu colar. Habémola pór cabo da túa e habémoslles dar

rosas en recompensa de cada noite”.

53.-A PEQUENA ASTARTÉ DE BARRO COCIDO

A pequena Astarté gardiá que protexe a Mnasidica foi modelada

en Camiros por un oleiro moi habilidoso. É de grande coma o pulgar, e

de barro fino e amarelo.

Os seus cabelos caen e se arredondan riba dos seus ombreiros

estreitos. Os seus ollos son moi arregalados e a súa boca pequerrecha.

Porque ela é A Fermosísima.

Coa man dereita sinala a súa divindade, que está cribada de

buraquiños no baixo-ventre e ao longo das ínguas. Porque é A

Amorosísima.

Co brazo esquerdo sostén os seus peitos pesados e redondos.

Entre as súas cadeiras abertas opa un ventre fecundado. Porque é A

Nai de todas as as cousas.

54.- O DESEXO

Entrou, e afervoadamente, cos ollos medio pechados, uniu os

seus beizos aos meus e as nosas linguas coñecéronse. Endexamais

houbo na miña vida un bico coma ese.

Ela estaba a pé contra min, toda en amor e consentidora. Un dos

meus xeonllos, pouco a pouco, subía entre as suas coxas quentes que

cedían como para un namorado.

40

A miña man, gabeando pola súa túnica, tentaba adiviñar o corpo

furtado que ora pregábase ondulante, ora tensábase requichado con

arreguizos da pel.

Cos seus ollos delirantes sinalaba o leito, mais non tiñamos

dereito a amar antes da ceremonia do casamento, e arredámonos

bruscamente.

55.- O CASAMENTO

Á mañá fixemos o xantar do casamento na casa de Acalantis,

que ela adoptara como nai. Mnasidica vestía o veo branco e eu a túnica

viril.

E de seguido, no medio de vinte mulleres, puxo a súa roupa de

gala. Perfumada con baccaris18, empoada con pó de ouro, a súa pel

friaxeira e bulinte atraía mans furtivas.

No seu cuarto ateigado de follaxe, agardoume como a un esposo.

E eu leveina a un carro entre min e o ninfagogo19. Un dos seus seíños

ardía na miña man

Cantouse o canto nupcial; as flautas tamén cantaron. Collín a

Mnasidica por baixo dos ombreiros e dos xeonllos e traspasamos o

limiar cuberto de rosas.

57.- O PASADO QUE SOBREVIVE

Hei deixar o leito coma ela o deixou, desfeito e rompido, coas

sabas revoltas, a fin de que a forma do seu corpo fique impresa rente

do meu.

18 Ungüento perfumado extraído da planta do mesmo nome.

19 Mozo encargado de levar a noiva dende a casa dos seus pais á do esposo.

41

Ata mañá non me hei bañar, non me hei vestir nin peitear os

meus cabelos, por medo a borrar as caricias.

Hoxe non hei comer no día todo, e nos meus beizos non hei pór

carmín nin pó para que o seu bico permaneza.

Hei deixar as contras pechadas e non hei abrir a porta por medo

de que a lembranza contida non se vaia co vento.

58.- A METAMORFOSE

Algún día estiven namorada da beleza dos mozos, e a lembranza

das súas falas tivome desperta, algún día.

Lémbrome de ter gravado un nome no tronco dun plátano.

Lémbrome de ter deixado un anaco da miña túnica nun camiño polo

que pasaba alguén.

Lémbrome de ter amado… Oh, Paniquis, miña filliña: en que

mans te deixei? Como, oh, miña pobre, te abandonei?

Hoxe só Mnasidica, e para sempre, me posúe. Que ela reciba en

sacrificio a felicidade dos que eu esquecín por ela.

59.- O TÚMULO SEN NOME

Despois de me coller pola man, Mnasidica levoume fóra das

portas da cidade, ata un campiño ermo no que había unha estela de

mármore. E díxome: “Esta foi a amiga de miña nai”.

Entón sentín un abalo, e sen cesar de lle dar a man, debruceime

contra o seu ombreiro, a fin de ler os catro versos entre a copa

acuncada e a serpe:

42

“Non foi a morte quen me levou senón as ninfas das fontelas. Eu

descanso aquí baixo unha terra leve coa cabeleira cortada de Xanto.

Que só ela me chore. Non digo o meu nome.”

Ficamos moito tempo a pé e non vertemos a libación. Porque:

como chamar unha alma descoñecida de entre as multitudes do Hades?

60.- AS TRES BELEZAS DE MNASIDICA

Para que Mnasidica sexa protexida polos deuses, sacrifiqueille á

Afrodita que ama os sorrisos dous machos de lebre e dúas pombas.

E sacrifiqueille a Ares dous galos armados para a loita, e á

sinistra Hécate dous cans que oulaban baixo o coitelo.

E non foi sen motivo a miña imploración a eses tres Inmortais,

porque Mnasidica leva na súa face o reflexo desta triple divindade:

Os seus beizos son roxos coma o cobre, os seus cabelos azulados

coma o ferro, e os seus ollos negros coma a prata20.

61.- A COVA DAS NINFAS

Os teus pés son máis delicados ca os da Tetis arxéntea. Entre os

teus brazos cruzados ti reúnes os teus seos e arrólalos devagariño

como dous belidos corpos de pombas.

20 As técnicas de fabricación dos metais na Antigüidade facían que presentasen

diferente aspecto e cor que na actualidade.

43

Baixo os teus cabelos disimulas os teus ollos mollados, a túa

boca tremelante e as flores roibas das túas orellas, mais non haberá

nada que deteña o meu ollar nin o sopro quente do bico.

Porque no segredo do teu corpo, es ti, Mnasidica amada, quen

acochas a cova das ninfas da que fala o vello Homero, o lugar onde as

náiades tecen lenzos de púrpura.

O lugar no que abrollan, pinga a pinga, nacedoiros que

endexamáis han estiñar, e do que a porta do Norte deixa descer os

homes e a porta do Sur deixa entrar os Inmortais.

62.- OS SEOS DE MNASIDICA

Coidadosamente, abriu cunha man a súa túnica e tendeume os

seus seos mornos e dondos, igual que se lle ofrece á deusa un par de

rolas vivas.

“Quérelles ben –díxome- Eu quérolles tanto! Son meus

queridiños, miñas criaturiñas. Ocúpome deles cando estou soa. Xogo

con eles, doulles gusto.

Lávoos con leite. Esparexo flores neles. Os meus cabelos finos

que os enxoitan son benqueridos polos seus bicarelos. Eu acaríñoos

cun arreguizo. E déitoos entre la.

Pois que non hei ter fillos, serás ti o seu naipelo, meu amoriño.

E, pois que están tan lonxe da miña boca, dálles bicos da miña parte.”

64.- A BONECA

Deille unha boneca, unha boneca de cera con meixelas rosadas.

Os seus brazos están unidos por unhas cavilliñas e as súas pernas

tamén se dobran.

44

Cando estamos xuntas, déitaa entre nós e é a nosa filla. Polo

serán arrólaa e dálle o peito antes de a adormecer.

Teceulle tres túnicas pequenas, e dámoslle xoias o día das

Afrodisias21, xoias e mais flores.

Coida da súa virtude, e non a deixa saír sen ela; maiormente,

non ao sol, porque a bonequiña fundiríase en pingas de cera.

65.- ALOUMIÑOS

Pecha suavemente os teus brazos, coma un cinto, de arredor de

min. E toca, toca a miña pel así! Nin a auga nin a airexiña do mediodía

son máis doces que a túa man.

Hoxe agarímame, irmanciña, é a túa vez. Lémbrate dos

aloumiños que che aprendín a noite pasada, e, cabo de min, que estou

extenuada, axeónllate sen falar.

Os teus beizos baixan dos meus beizos. Todos os teus cabelos

esguedellados séguenos, coma a caricia segue o bico. Esvaran polo

meu seo esquerdo, agáchanme os teus ollos.

Dáme a túa man, está quente! Apreixa a miña, non a soltes. As

mans únense mellor do que as bocas, e o seu afervoamento non ten

igual.

66.- XOGOS

Máis que a súa boneca ou a súa pelota, eu son para ela un

xoguete. Con todas as partes do meu corpo se divirte coma unha nena,

durante longas horas, sen falar.

21 Festas en honor de Afrodita.

45

Desfai a miña cabeleira e recompona ao seu capricho, quer

atada baixo o queixelo coma un pano groso, quer retorcida nun chicho

ou trenzada ata o final.

Mira con estrañeza a cor das miñas pestanas, o pregue do meu

cóbado. Ás veces faime axeonllar e pousar as mans enriba das sabas.

Daquela (e ese é un dos seus xogos) deixa esvarar a súa

cabeciña por baixo e remeda o cabirto tremelante que aleita no ventre

da súa nai

68.- PENUMBRA

Baixo a saba de la transparente escorregamos, ela e mais eu.

Mesmo as nosas testas estaban acocoradas, e a lámpada alumeaba o

tecido por riba nosa.

Así eu vía o seu corpo querido nunha misteriosa luz. Estabamos

máis perto unha da outra, máis libres, máis íntimas, máis núas. “Na

mesma camisa”, dicía ela.

Permaneceramos peiteadas para estarmos aínda máis

descubertas, e no aire estreito da cama, dous olores de muller subían,

das dúas cazoletas naturais.

Nada no mundo, nin mesmo a lámpada, nos viu aquela noite. Cal

de nós as dúas foi amada, só ela e eu poderiamolo dicir. Mais os homes

non han saber nada.

69.- A DURMINTE

Está a durmir nos seus cabelos esguedellados, coas mans

entrelazadas baixo a caluga. Soña ? A súa boca está aberta, respira

manseliñamente.

46

Cunhas plumiñas de cisne branco, enxoito eu, mais sen a

acordar, a suor dos seus brazos, a febre das súas meixelas. As súas

pálpebras pechadas son dúas flores azuis.

Moi devagariño voume erguer, irei tirar a auga, munxir a vaca e

pedirlles lume aos veciños. Quero estar rizada e vestida cando ela abra

os ollos.

Sono, estáte aínda moito tempo entre as súas pestanas

recurvadas e prolonga a noite feliz cun soño de bo augurio.

70.- O BICO

Bicarei dun cabo ao outro as longas ás da túa caluga, oh, doce

paxaro, pomba capturada de corazón que chouta baixo a miña man.

Tomarei a túa boca na miña boca coma un meniño toma o seo

da súa nai. Tremela!.. Porque o bico penetra profundamente e

abondaríalle ao amor.

Pasearei a miña lingua lixeira polos teus brazos e de arredor do

teu pescozo, e farei rolar polas túas costelas coxigosas a caricia

estiradora das unllas.

Escoita soar na túa orella todo o rumor do mar… Mnasidica, o

teu ollar máncame! Vou encerrar no meu bico as túas pálpebras

velaíñas e ardentes.

71.- OS COIDADOS CIUMENTOS

Non arranxes os teus cabelos, para evitares que o ferro quente

de máis os queime ou queime a túa caluga. Déixaos pousar riba dos

teus ombreiros ou espallárense ao longo dos teus brazos.

47

Non te vistas, para evitares que un cinto avermelle os pregues

en fío da túa cadeira. Estáte espida coma unha cativiña.

Non te ergas, mesmo, para evitares que os teus pés fráxiles

sintan dor ao camiñar. Repousa no leito, vítima de Eros, e eu hei curar

a túa pobre ferida.

Porque non quero ver sobre do teu corpo outras marcas,

Mnasidica, senón a pegada dun bico longo de máis, a rabuñadura

dunha unlla afiada ou o risco púrpura da miña aperta.

72.- A APERTA RELOUCANTE

Ámame, non con sorrisos, flautas ou flores trenzadas, senón co

teu corazón e as túas bágoas, coma eu te amo co meu peito e cos meus

laios.

Cando os teus seos se alternan cos meus seos, cando eu sinto a

túa vida contra a miña vida, cando os teus xeonllos se erguen detrás de

min, entón a miña boca, ampeando, non sabe mesmo xa atopar a túa.

Apértame como eu te aperto! Mira, a lámpada acaba de morrer,

estamos a rolar na noite, mais eu apreixo o teu corpo rebulinte e

escoito a túa perpetua queixa…

Laia! Laia! Laia! Oh, muller! Eros arrástranos na dor. Habías

sufrir menos enriba deste leito para traeres ao mundo un fillo que para

dares á luz o teu amor.

74.- O CORAZÓN

Ampeando, collinlle a man e coloqueina con forza baixo a pel

lenturenta do meu seo esquerdo. E eu viraba a cabeza para acá e para

alá e movía os beizos sen falar.

48

O meu corazón, reloucante, brusco e duro, batía e batía contra o

meu peito, como petaría, aprisionado, un sátiro dobrado nun odre. Ela

díxome: “O teu corazón máncate…”

“Oh, Mnasidica –respondinlle- o corazón das mulleres non está

aí. Ese é un pobre paxariño, unha pomba que remove as súas febles ás.

O corazón das mulleres é máis temible.

Igual a unha baguiña de mirto, arde na chama roxa e baixo unha

escuma abundante. É aí onde me sinto trabada pola voraz Afrodita.”

75.- FALAS NA NOITE

Estamos a descansar, cos ollos pechados; o silencio é grande de

arredor da nosa cama. Noites inefables do vran! Mais ela, que pensa

que estou adormentada, pousa a súa man quente sobre do meu brazo.

Murmura: “Bilitis, dormes?” O meu corazón latexa, mais sen

responder respiro regularmente coma unha muller deitada nos soños.

Daquela, comeza ela a falar:

“Pois que non me sintes –di- Ah, como te amo!”. E repite o meu

nome: “Bilitis… Bilitis…”. E rózame coa punta dos seus dedos

tremelicantes:

“É miña, esta boca! Miña só! Hai outra máis fermosa no mundo?

Ah, felicidade, miña felicidade! Son meus estes brazos espidos, esta

caluga e estes cabelos…”.

76.- A AUSENCIA

Saiu. Vai lonxe, mais eu véxoa, porque todo esta ateigado dela

neste cuarto, todo lle pertence, e eu igual que o resto.

49

Ese leito aínda morno no que deixo vagar a miña boca está

esmagado coa medida do seu corpo. Nesa almofada mol durmiu a súa

cabeciña envolveita en cabelos.

Esa pía é onde ela se lavou, ese peite penetrou os nós da súa

cabeleira enguedellada. Esas pantufas acolleron os seus pés descalzos.

Esas bolsas de gasa contiveron os sus seos.

Mais o que non ouso tocar co dedo é ese espello no que ela viu

as súas magoaduras todas quentes, e no que se cadra aínda subsiste o

reflexo dos seus beizos mollados.

77.- O AMOR

Malpocada de min! Se penso nela a gorxa sécame, a testa caime

de novo, os seos endurécenseme e máncanme, arrepuíñome e choro ao

camiñar.

Se a vexo, o meu corazón detense, as miñas mans tremelican, os

meus pés conxélanse, un roibén de lume sóbeme ás meixelas e as

miñas tempas baten dorosamente.

Se a toco, vólvome tola, entálanseme os brazos e fállanme os

xeonllos. Caio diante dela e déitome coma unha muller que vai finar.

Por todo o que me di síntome ferida. O seu amor é unha tortura

e os camiñantes ouven os meus queixumes… Malpocada de min! Como

é que lle podo chamar Benquerida?

78.- A PURIFICACIÓN

Velaí estás! Desfai os teus tirelos, e os teus prendedoiros e a túa

túnica. Tira ata as túas sandalias, ata as fitas das túas pernas, ata a

venda do teu peito!

50

Lava o negror das túas cellas e o carmín dos teus beizos. Borra o

brancor dos teus ombreiros e desriza os teus cabelos na auga.

Porque quero terte toda pura, tal como naceches sobre do leito,

aos pés da túa nai fecunda e diante do teu pai glorioso.

Tan casta que a miña man na túa man hate facer avermellar ata

a boca, e que unha palabra miña baixo a túa orella ha facer reloucar os

teus ollos remuiñantes.

79.- O ARROLO DE MNASIDICA

Miña meniña, por poucos anos que eu teña en máis ca ti,

quérote, non como a unha amante senón como se tiveses saído das

miñas entrañas laboriosas.

Cando, tendida riba dos meus xeonllos, cos teus dous brazos

velaíños de arredor de min, buscas coa boca tendida o meu seo e zugas

amodiño no petón entre os teus beizos palpitantes,

Daquela eu soño que algún día aleitei de certo esta boca

molecha, bulidora e bañada, esta ánfora mírrea da cór da púrpura

onde está misteriosamente encerrada a felicidade de Bilitis.

Dorme. Heite arrolar cunha man no meu xeonllo que se ergue e

se baixa. Dorme así. Hei cantar para ti as cancionciñas queixosas que

adurmiñan os recén nacidos.

80.- PASEO POLA BEIRA DO MAR

51

Cando camiñabamos pola praia, sen falarmos e envolveitas ata o

queixelo nos nosos mantos de la escura, pasaron por nós unhas ledas

raparigas.

“Ah, son Bilitis e mais Mnasidica! Mirade o bonito esquiíño que

collemos: é dondo coma un paxaro e temesiño coma un coello.

Ímolo meter nunha gaiola, na casa de Lidé, e ímoslle dar moito

leite con follas de ensalada. É unha femia, ha vivir moito tempo.”

E as toliñas marcharon correndo. O que é de nós, sen falarmos,

sentámonos, eu nunha pena e ela na area, e miramos o mar.

81.- O OBXECTO

“-Saudiña, Bilitis! Mnasadica, saudiña! –Senta. Como vai o teu

marido? –Do melloriño. Non lle digades que me vistes. Mataríame se

soubese que estou aquí. –Non teñas medo.

-É ese o voso cuarto? É ese o voso leito? Perdón. Son curiosa. – E

mais coñeces o leito de Mirrina. –Ben pouco. –Din que é bonita. –E

lasciva, amiguiña! Mais, calemos.

-Que me querías? -Que me prestes…? -Fala –Non me atrevo a

dicir o nome dese obxecto. –Non temos. –De certo? –Mnasidica é virxe.

–Entón, a quen mercarllo? -A Dracón, o zapateiro.

-Dime tamén: quen che vende o fío de bordar? O meu rompe des

que o miran. –Fágoo eu mesma, pero Naís vende un excelente. –A

canto? -Tres óbolos. –É caro. E o obxecto? -Dous dracmas. –Adeus.”

82.- SERÁN A CARÓN DO LUME

52

O inverno é duro, Mnasidica. Todo está frío, non sendo o noso

leito. Con todo, érguete e ven comigo, pois prendín un gran lume con

cachopas mortas e leña cortada.

Quenceremos encrequenadas, espidas de a feito, cos nosos

cabelos riba do lombo, e beberemos leite na mesma copa e comeremos

doces de mel.

Que sonora e alegre é a chama! Non estás perto de máis? A túa

pel ponse vermella. Déixame bicala por todas as partes nas que o lume

a volveu queimante.

No medio dos tizóns ardentes vou quentar o ferro e peitearte

aquí. E cos carbóns apagados hei escribir o teu nome na parede.

83.- ROGOS

Que queres? Dío. Se é preciso, hei vender as miñas derradeiras

xoias para que unha escrava atenta esculque o desexo dos teus ollos, a

sede máis pequena dos teus beizos.

Se o leite das nosas cabras che semella insulso, hei alugar para

ti, como para un neno, unha ama de peitos opados que cada mañá te ha

aleitar.

Se o noso leito che semella rudo, hei mercar todos os coxíns

moles, todos os cobertores de seda, todas as sabas forradas de plumas

das mercadoras amatusiás22.

Todo. Mais cómpre que eu che sexa de abondo, e se durmimos

no chan, cómpre que o chan che sexa máis dondo que o leito quente

dunha estraña.

84.- OS OLLOS

22 De Amatonte.

53

Ollos largacíos de Mnasidica, que feliz me poñedes cando o

amor anegra as vosas pálpebras e vos arricha e afoga baixo as bágoas!

Mais… que tola, cando vos virades cara a outro lado, distraídos

por unha muller que pasa ou por unha lembranza que non é a miña!

Entón as miñas meixelas afúndense, as miñas mans tremelican e

sufro… Seméllame que de todas as partes e diante vosa, a miña vida

vaise.

Ollos largacíos de Mnasidica, non deixedes de me fitar ou heivos

furar coa miña agulla e xa non habedes ver senón a noite terrible!

85.- OS ENFEITES

Todo, a miña vida, e mais o mundo, e mais os homes, todo o que

non é ela non é nada. Todo o que non é ela, doucho a ti, camiñante.

Seica sabe que de traballos eu paso para estar fermosa aos seus

ollos, co meu peiteado e cos meus enfeites, cos meus vestidos e os

meus perfumes?

Ese mesmo tempo había eu virar a moa, mergullar o remo ou

sachar a terra, se fose preciso retela aquí a ese prezo.

Mais facede que ela non o saiba endexamáis, Deusas que velades

por nós! O día en que saiba que a amo ha buscar outra muller.

86.- O SILENCIO DE MNASIDICA

Ela rira o día todo, e mesmo bulrárase un pouco de min.

Negárase a obedecerme, diante de varias mulleres estrañas.

54

Cando regresamos, aparentei non lle falar, e cando se botaba ao

meu pescozo dicíndome: “Estás enfadada?”, díxenlle:

“Ah, xa non es coma antes, non es coma o primeiro día! Non te

recoñezo, Mnasidica!”. Ela non me respondeu nada,

Mais puxo todas as súas xoias que había tempo non puña, e o

mesmo vestido amarelo bordado de azul do día do noso encontro.

87.- CIÚMES

“-Onde estabas? -Coa vendedora de flores. Merquei uns iris moi

fermosos. Velaquí están, tráioos para ti. –Tanto tempo para mercares

catro flores? -Entretívome a vendedora.

-Tes as meixelas pálidas e os ollos brillosos. –É a canseira do

camiño. -Os teus cabelos están mollados e enguedellados. -Foi a calor

e máis o vento que me descompuxeron o pelo todo.

-Desatáronche o cinto. Eu mesma fixera o nó, máis solto ca este.

-Tan solto que se desfixo, un escravo que pasaba atoumo de novo

-Hai unha pegada no teu vestido. -É a auga das flores que lle

caíu. -Mnasidica, miña almiña, os teus iris son os máis fermosos que

hai en toda Mitilene. -Ben o sei, ben o sei

88.- ESPERA

55

O sol pasou a noite toda entre os mortos dende que eu estou á

espera, sentada enriba do meu leito, fatigada de velar. A mecha da

lámpada esgotada ardeu ata o final.

Xa non ha regresar: velaí a derradeira estrela. Ben sei que xa

non ha volver. Sei mesmo o nome que odio. E mais sigo a agardar.

Que veña agora! Si, que veña, coa cabeleira espenuxada e sen

rosas, o vestido emporcallado, lixado, enrugado, a lingua seca e as

pálpebras negras!

Des que abra a porta heille dicir… mais velaí está… É o seu

vestido o que toco, as súas mans, os seus cabelos, a súa pel. Bícoa cunha

boca reloucante, e choro.

89.- A SOEDADE

Para quen había eu agora enfeitar os meus beizos? Para quen

pulir as miñas unllas? Para quen perfumar os meus cabelos?

Para quen os meus seos empoados de vermello, se non a van xa

tentar? Para quen os brazos lavados con leite se non van nunca máis

estreitala?

Como ía eu dar durmido? Como me ía eu dar deitado? Esta

noite, a miña man, en todo o meu leito, non atopou a súa man quente.

Non me atrevo a entrar de novo na miña casa, no cuarto

horrorosamente baleiro. Non me atrevo a abrir de novo a porta. Nin

mesmo a volver abrir os ollos.

90.- CARTA

56

É imposible, imposible. Suplícocho de xeonllos, con bágoas,

todas as bágoas que chorei enriba desta terrible carta: non me

abandones así.

Non pensas no moi horroroso que é volverte perder para

sempre por segunda vez, despois de ter a inmensa ledicia de esperar

reconquistarte? Ah, meus amores! Non sentides ata que punto eu vos

amo!

Escóitame. Concédeme verte outra vez. Queres estar mañá, ao

solpór, diante da túa porta? Mañá ou no outro día. Eu ireite coller. Non

me negues iso.

A derradeira vez, se cadra; de acordo, mais aínda estoutra vez,

aínda estoutra vez! Pídocho, bérrocho, e repara en que da túa resposta

depende o resto da miña vida.

91.- A TENTATIVA

Tiñas ciúmes de nós, Xirino, rapaza demasiado ardente! Que de

ramalletiños penduraches no petador da nosa porta! Agardábasnos ao

pasar e seguíasnos pola rúa.

Agora estás, segundo os teus devezos, estendida no lugar

amado, coa cabeza enriba desa almofadiña na que revoa outro olor de

muller. Ti es máis grande do que ela non era. O teu corpo diferente

sorpréndeme.

Mira, finalmente cedín a ti. Si, son eu. Podes xogar cos meus

seos, aloumiñar a miña cadeira, abrir os meus xeonllos. O meu corpo

enteiriño entrégase aos teus beizos infatigables. Coitada!

Ah, Xirino! Co amor tamén rebordan as miñas bágoas! Enxóitaas

cos teus cabelos, non as biques, queridiña, e enlázame de máis perto

aínda para dominar os meus tremores

92.- O ESFORZO

57

Vamos! Abonda de suspiros e de brazos estirados! Volve

comezar! Seica pensas que o amor é folganza? Xirino, éche un labor, e

de todos o máis árduo.

Acorda! É preciso que non durmas! Que me importan as

pálpebras azúis e o trazo da dor que che queima as pernas

delgadeiras. Astarté referve nos meus cadrís

Deitámonos denantes do solpór. Velaí está xa a ruín aurora. Mais

non estou derreada por tan pouco. Non hei durmir antes da segunda

noite.

Non hei durmir: cómpre que ti non durmas. Ah, que agre é o

sabor da mañá! Xirino, cátao ben. Son máis difíciles os bicos, pero máis

estraños, e máis lentos.

94.- A XIRINO

Non penses que te amei. Cominte coma un figo maduro, bebinte

coma unha auga abrasadora, leveite de arredor de min coma un cinto

de pel.

Divertinme co teu corpo porque tes os cabelos cortos, os seos en

punta sobre do teu corpo fraco, e os petóns negros como dous dátiles

pequenos.

Igual que cómpre a auga e mais os froitos, tamén unha muller é

necesaria, mais agora xa non sei o teu nome, ti que pasaches polos

meus brazos coma a sombra doutra adorada.

Entre a túa carne e a miña posuíume un soño queimante.

Apertábate riba de min coma enriba dunha ferida e berraba:

Mnasidica! Mnasidica! Mnasidica!

95.- O DERRADEIRO INTENTO

58

“-Que queres, vella? -Consolarte. -Perdes o tempo.

-Dixéronme que despois da ruptura ías de amor en amor sen atopares

o esquezo nin o acougo. Véñoche propór alguén.

-Fala. –É unha escrava noviña nacida en Sardes. Non ten igual

no mundo, porque á vez é home e máis muller, aínda que o seu peito e

os seus longos cabelos e a súa voz clara provoquen a ilusión.

-Que anos ten? -Dezaseis. –E de estatura? -Alta. Non coñeceu

ninguén aquí, non sendo Psafa que está perdidamente namorada dela e

quíxoma mercar por vinte minas23. Se ti a alugas, é túa. –E que había eu

facer con ela?

Hai vinte e dúas noites que en van intento escapar da

lembranza… De acordo, collerei tamén esta, mais avisa á pobre

pequena, para que non se espante se eu salaio entre os seus brazos.”

96.- A LEMBRANZA ESGAZADORA

Lembro… (a que hora do día non a teño diante dos meus ollos!)

lembro o xeito que Ela tiña de soerguer o seu cabelo cos febles dedos

tan pálidos.

Lembro que unha noite pasou a meixela polo meu seo, tan

manseliñamente que a felicidade me mantivo desperta, e no outro día

ela tiña no rostro a marca da papila redonda.

Véxoa, termando da súa cunca de leite e mirándome de esguello

cun sorriso. Véxoa, empoada e peiteada, abrindo os grandes ollos

diante do seu espello e retocando co dedo o carmín dos seus beizos.

E por cima de todo, se o meu desespero é unha perpetua

tortura, é que sei, momento a momento, como desfalece nos brazos da

outra, e o que lle pide e o que lle dá.

97.- Á BONECA DE CERA

23 A mina valía cen dracmas.

59

Boneca de cera, xoguete querido ao que ela chamaba súa filla,

deixoute a ti tamén e esquécete igual ca a min, que fun con ela teu pai

ou túa nai, non o sei..

O premer dos seus beizos descolorara as túas meixeliñas, e na

man esquerda velaquí ese dedo rompido que a fixo chorar tanto. Esa

pequena cíclade que levas, é ela quen a bordou.

Segundo contaba, sabías xa ler. E mais aínda non estabas

desleitada, e polo serán, debruzada enriba de ti, abría a súa túnica e

dábache o seu seo “para que non chores”, dicía.

Boneca, se eu quixese vela de novo, daríate a Afrodita, coma o

máis prezado dos meus presentes. Mais quero pensar que está morta

de a feito.

98.- CANTO FÚNEBRE

Cantade un canto fúnebre, musas mitilenenses! Cantade! A terra

está escura coma un traxe de loito e as árbores amarelas arrepíanse

como cabeleiras cortadas.

Heraio24, oh, triste e doce mes ! As follas caen engordiño coma a

neve; o sol é máis penetrante na fraga menos mesta. Xa non sinto senón

o silencio.

Velaí que levaron á tumba a Pitacos carregado de anos. Moitos

que eu coñecín morreron xa. E a que vive é para min igual que se non

existise.

Este é o décimo outono que vin morrer nesta chaira. É tempo

tamén de que eu desapareza. Chorade comigo, musas mitilenenses,

chorade enriba dos meus pasos!

24 Mes consagrado a Hera.

60

III

EPIGRAMAS NA ILLA DE

CHIPRE

61

FILODEMO25

99.- HIMNO A ASTARTÉ

Nai inesgotable, incorruptible, creadora, nacida a primeira,

enxendrada por ti mesma, concebida de ti mesma, saída de ti soa e que

desfrutas en ti, Astarté!

Oh, perpetuamente fecundada ! Oh, virxe e nutriz de todo! Casta

e lasciva, pura e gozadora, inefable, nocturna, doce, respiradora do

lume, escuma do mar!

Ti que concedes en segredo a graza, ti que unes, ti que amas, ti

que invades de furiosa cobiza as razas multiplicadas dos animais

salvaxes e xuntas os sexos nas fragas,

Oh, Astarté irresistible! Escóitame, tómame, posúeme, oh Lúa! E

trece veces cada ano arranca das miñas entrañas a libación do meu

sangue!

25 “Mais cinxídeme con narcisos, cos sons da flauta aledádeme as orellas, untádeme

os membros con esencias de azafrán, humedecédeme as entrañas cun bo viño de

Mitilene e casádeme cunha fermosa rapaza sinxeliña.”

62

100.- HIMNO Á NOITE

As masas negras das árbores non se moven, igual que non se

moven as montañas. As estrelas ateigan un ceo inmenso. Un aire

quente coma un sopro humano agarima os meus ollos e as miñas

meixelas.

Oh, Noite que enxendraches os Deuses, que doce es ti sobre dos

meus beizos! Que quente es ti nestes meus cabelos! Que ben entras ti

en min este serán e que preñe me sinto eu de toda a túa primavera!

As flores que van florecer van todas nacer de min. O vento que

respira é o meu alento. O arrecendo que pasa é a miña arela. As

estrelas todas están nos meus ollos.

A túa voz: é o son do mar? É o vento da chaira? Non a dou

entendido, a túa voz, mais ela lánzame a cabeza aos pés e as miñas

bágoas escórrenme polas mans.

101.- AS MÉNADES

Ao través das fragas que dominan o mar lanzáronse as ménades.

Mascale a dos seos fogosos, oubeando, brandía o falo, que era de pau de

sicómoro emborrallado de vermellón.

Todas, baixo a basaris26 e as coroas de pámpanos de videira,

corrían e berraban e choutaban, os crótalos chouqueleaban nas mans e

os tirsos27 furaban a pelica dos resoantes pandeiros.

Cabeleiras molladas, pernas áxiles, seos arrubiados e

apremidos, suor das meixelas, escuma dos beizos, oh Dionisos, estaban

a ofrecerche en volta o ardor que ti botabas nelas!

26 Pelica de raposo.

27 Pau adoviado con pámpanos de videira e follas de edra que remataba cunha piña

e simbolizaba a Dionisos.

63

E o vento do mar, soerguendo os cabelos roxos de Heliocomis,

retorcíaos coma unha chama furiosa enriba dunha facha de branca

cera.

102.- O MAR DE CIPRIA

Enriba do máis alto promontorio deiteime en diante. O mar

estaba negro coma un campo de violetas. A vía láctea escorregaba da

gran ubre divina.

Mil ménades de arredor miña dormían nas flores esgazadas. As

longas herbas mesturábanse coas cabeleiras. E velaí que naceu o sol na

auga oriental.

Eran as mesmas ondas e o a mesma ribeira que un día viron

aparecer o branco corpo de Afrodita… Eu agachei de súpeto os ollos

nas mans.

Porque vira tremelicar sobre da auga mil beiciños de luz: o sexo

puro ou o sorrir de Cipria Filomeides28.

103.- AS SACERDOTISAS DA ASTARTÉ

As sacerdotisas da Astarté fan o amor ao saír a lúa, despois

érguense de novo e báñanse nunha vasta pía con beiril de prata.

Cos seus dedos encurvados pintan as cabeleiras, e as súas mans

tinxidas de púrpura, mesturadas ás suas negras crechas, semellan pólas

de coral nun mar escuro e aboiante.

Endexamáis se depilan, para que o triángulo da deusa marque o

seu ventre coma un templo, mais tínxense co pincel e perfúmanse

profundamente.

As sacerdotisas da Astarté fan o amor ao se pór a lúa; despois,

nunha sala de tapetes onde arde unha alta lámpada de ouro, déitanse á

toa.

28 Epíteto aplicado a Cipria: “a que ama os sorrisos”.

64

104.- OS MISTERIOS

No recinto tres veces misterioso onde os homes non penetran,

fixemos nós a túa festa, Astarté da Noite, Nai do Mundo, Fonte da vida

dos Deuses!

Vou revelar algo dela, pero non máis do que está permitido. De

arredor do Falo coroado cento vinte mulleres acaneábanse gritando. As

iniciadas estaban en roupa de home, as outras en túnica fendida.

O fumegar dos perfumes e o fumegar dos fachos revoaba entre

nós cal entoldada. Eu choraba con ardentes bágoas. Todas, ao pé da

Berbea29, deitámonos sobre do lombo.

Por fin, cando o Acto relixioso foi consumado, e cando no

Triángulo Único mergullaron o falo purpurado, daquela comezou o

misterio, pero non hei contar máis nada.

105.- AS CORTESÁS EXIPCIAS

Fun con Plango cabo das cortesás exipcias, no mais alto da

cidade vella. Teñen ánforas de terra, bandexas de cobre e esteiras

amarelas nas que se encrequenan sen esforzo.

Os seus cuartos son silenciosos, sen ángulos nin cantos, tan

atenuadas están as cornisas e tan arredondados os baixos das paredes

polas sucesivas capas de cal azul.

Mantéñense inmóbiles, coas mans pousadas riba dos xeonllos.

Cando ofrecen papas, murmuran: “Felicidade”. E cando llelo agradecen,

din: “Grazas a ti”.

Entenden o heleno e fan que o falan mal para riren de nós na

súa lingua; mais nós, dente por dente, falamos en lidio e de súpeto

éntralles o desacougo.

29 Epíteto aplicado a Afrodita que non foi esclarecido.

65

106.- CANTO A MIÑA CARNE E A MIÑA VIDA

De certo que non hei cantar as amantes célebres. Se xa non

están: por que falarmos delas? Seica eu non son seu igual? Seica non

teño xa abondo con pensar en min mesma?

Heite esquecer, Pasifae, aínda que a túa paixón fose extrema.

Non te hei gabar, Sirinxe, nin ti, Biblis, nin ti, pola deusa entre todas

escollida, Helena a dos brazos brancos!

Se alguén sufriu, non o sinto apenas. Se alguén amou, eu amo

aínda máis. Eu canto a miña carne e a miña vida, e non a sombra estéril

das namoradas enterradas.

Segue deitado, meu corpo, segundo a túa misión voluptuosa!

Saborea o gozo cotián e as paixóns sen futuro. Non lles deixes unha

ledicia descoñecida aos prantos do día da túa morte.

107.- OS PERFUMES

Hei perfumar a pel toda para atraer os amantes. Polas miñas

pernas, nun cunco de prata, hei verter nardo de Tarso e metopio30 de

Exipto.

Baixo os meus brazos, hortelá, sobre das miñas pestanas e dos

meus ollos, maiorana de Cos31. Escrava, desfai a miña cabeleira e

énchea de fume de incenso.

Velaí a oinante32 das montañas de Chipre, heina facer escorregar

entre os meus seos; o licor de rosa que ven de Faselis embalsamará a

miña caluga e as miñas meixelas.

30 Óleo perfumado.

31 Illa do arquipélago do Dodecaneso

32 Flor da vide.

66

E agora, espalla polo meu van a irresistible baccharis . Val máis

para unha cortesá coñecer os perfumes da Lidia que os costumes do

Peloponeso.

108.- CONVERSA

“-Bo día. –Bo día, tamén. –Levas moita presa. –Se cadra menos

da que pensas. –Es unha rapaza bonita. –Se cadra máis do que ti cres.

-Cal é o teu nome meiguiño? -Non o digo tan axiña. –Tes alguén

esta noite? -Sempre o que me ama. –E como o amas ti? -Como quere

el.

-Cea comigo. –Se o desexas. Mais que é o que dás? -Isto. -Cinco

dracmas? Para a miña escrava. E para min? -Di ti mesma. –Cen.

-Onde moras? -Nesta casa azul. -A que hora queres que te

mande buscar? –Agora mesmo, se queres. –Agora mesmo. –Vai de

diante.”

109.- O VESTIDO RACHADO

“-Ei, polas dúas deusas! Quen é o insolente que pisou o meu

vestido? -Un namorado. -Un parvo. –Fun zoupón, descúlpame.

-Papán! Teño o vestido amarelo todo rachado por tras, e se

camiño así pola rúa vanme tomar por unha rapariga pobre que anda a

servir a Cipria inversa.

-Non has acabar? -E mais paréceme que aínda fala! -Vaste ir,

así, encarraxada?. . Non respondes? Coitado de min! Non me atrevo a

dicir máis nada.

-Teño que volver á miña casa, para mudar de vestido. –E non te

podo eu seguir? -Quen é teu pai? –É o rico armador Niquias. –Tes uns

ollos moi fermosos, estás perdoado”

67

110.- AS XOIAS

Unha diadema de ouro labrado coroa a miña fronte estreita e

branca. Cinco cadeíñas de ouro que dan a volta ás miñas meixelas e á

miña mandíbula penden dos cabelos por dous grandes prendedores.

Nos meus brazos, que envexaría Iris, sucédense trece brazaletes

de prata. Moito pesan! Mais son armas, e eu ben sei que unha inimiga

sufriu por causa deles.

Estou verdadeiramente cuberta de ouro. Os meus seos están

acoirazados con dous pectorais de ouro. As imaxes dos deuses non son

tan ricas coma eu son.

E levo sobre o meu espeso manto un cinto entretecido con fíos

de prata. Nel poderás ler estes dous versos: “Ámame eternamente, mais

non esteas aflixido se eu te engano tres veces no día”

111.- O INDIFERENTE

Des que entrou no meu cuarto, calquera que el sexa (seica

importa?), dígolle á escrava: “Mira, que home tan garrido! Que feliz é

unha cortesá!”.

Declároo Adonis, Ares ou Heracles, segundo a súa face, ou o

Vello dos Mares se os seus cabelos son de pálida prata. E entón, que

desprezo para a mocidade lixeira!

“Ah!” –póñome eu- “Se non tivese que pagar mañá o meu florista

e o meu orfebre, moito me gustaría dicirche: Non quero o teu ouro! Son

túa servidora afervoada!”.

Despois, cando volveu pechar os seus brazos baixo os meus

ombros, vexo un remeiro do porto pasar coma unha imaxe divina sobre

do ceo estrelado das miñas pálpebras transparentes.

68

112.- A AUGA PURA DA PÍA

“-Auga pura da pía, espello inmóbil, dime a miña beleza. –Oh,

Bilitis ou quen ti sexas, Tetis se cadra ou Anfitrite! Es belida, sábeo.

O teu rostro debrúzase baixo a túa cabeleira espesa, opada por

flores e perfumes. As túas moles pálpebras apenas se abren e os teus

costados están cansos dos movementos do amor.

O teu corpo fatigado polo peso dos teus seos leva as marcas

finas da unlla e as pegadas azuis do bico. Os teus brazos están

avermellados pola aperta. Cada liña da túa pel foi amada.

-Auga clara da pía, a túa frescura dáme acougo. Recíbeme, que

estou cansa, en efecto. Tira o enfeite das miñas meixelas, e a suor do

meu ventre e a lembranza da noite.”

114.- VOLUPTUOSIDADE

Sobre dunha terraza branca, pola noite, deixáronnos

desvanecidas nas rosas. A suor quente escoaba, igual que bágoas, das

nosas axilas aos nosos seos. Unha voluptuosidade esmagadora

empurpuraba as nosas testas viradas cara a atrás.

Catro pombas cautivas, bañadas en catro perfumes, revoaron

por riba nosa en silencio. Das súas ás, por cima das mulleres núas,

escorregaban pingas de extractos. A min inundoume a esencia de iris.

Oh, fatiga! Fixen repousar a miña meixela no ventre dunha

rapaza que se envolveu en frescura coa miña cabeleira húmida. O olor

da súa pel azafranada embebedaba a miña boca aberta. Pechou a súa

coxa sobre da miña caluga.

69

Adormecín, mais un soño esgotador fíxome acordar: o inx33,

paxaro dos degoros nocturnos, cantaba desesperadamente ao lonxe. Eu

tusín cun arreguizo. Un brazo languidecente coma unha flor érguíase

pouco a pouco cara á lua, no aire.

115.- A POUSADA

Pousadeiro, somos catro. Danos un cuarto e dous leitos. Agora é

tarde de mais para volvermos á cidade e a chuvia furou o camiño.

Trae un canistrelo de figos, queixo e viño negro, mais tírame

primeiro as sandalias e lávame os pés, porque a lama faime cóchegas.

Has facer levar ao cuarto dous cuncos con auga, unha lámpada

chea, unha cratera e varios cílices34. Has sacudir os cobertores e bater

as almofadiñas.

Mais que os leitos sexan de bo pradairo e as táboas silandeiras!

Mañá non nos despertes.

116.- A DOMESTICIDADE

Catro escravos gardan a miña casa: dous tracios robustos na

miña porta, un siciliano na cociña e unha frixia dócil e calada para o

servizo do meu leito.

Os dous tracios son homes garridos. Teñen un pau na man para

arredar os amantes pobres e un martelo para cravar na parede as

coroas que me envían.

O siciliano é un cociñeiro fóra do común, costoume doce minas.

Ningún outro sabe preparar coma el croquetas fritidas e doces de

dormideira.

33 Paxaro que simbolizaba o amor afervoado.

34 En canto que a cratera era un xarro alto e amplo con forma de cáliz, o cílice era

pequeno e aberto, coma as nosas cuncas pequenas. Tanto un coma outro levaban

asas.

70

A frixia báñame, peitéame e depílame. Dorme á mañá no meu

cuarto e durante tres noites, cada mes, substitúeme cos meus amantes.

117.- O TRIUNFO DE BILITIS

Os procesionarios leváronme en triunfo, a min, Bilitis, toda

espida enriba dun carro en cuncha no que uns escravos, durante a

noite, esfollaran dez mil rosas.

Eu ía deitada, coas mans baixo a caluga, só cos pés vestidos de

ouro, e o meu corpo alongábase mainamente sobre do leito dos meus

cabelos mornos mesturados cos pétalos frescos.

Doce meniños, cos ombros alados, servíanme como a unha

deusa. Uns sostiñan un parasol, outros mollábanme con perfumes ou

queimaban incenso na proa.

E de arredor miña sentía soar o ruxe-ruxe ardente da multutide,

namentres o alento dos degoros revoaba sobre a miña nueza, nas

brétemas azuis dos aromatizantes.

118.- AOS SEUS SEOS

Carnes en flor, oh meus seos! Que ricos sodes en

voluptuosidade! Meus seos nas miñas mans, canta moleza e melosa

calor e perfumes mozos tedes en vós!

En tempos, estabades conxelados coma o peito dunha estatua, e

duros como insensibles mármores. Dende que cangades agarímovos

máis, vós que fostes amados.

A vosa forma lisa e alombada é o honor do meu torso

moreneiro. Quer vos eu aprisione baixo a rediña de ouro, quer vos eu

libre enteiramente nus, precedédesme co voso esplendor.

71

Sede, pois, felices esta noite. Se os meus dedos enxendran

caricias, só vós seredes sabedores ata mañá, porque esta noite Bilitis

pagoulle a Bilitis.

120.-MIDZURIS

Midzuris, montiño de lixo, non chores. Es miña amiga. Se esas

mulleres seguen a te insultar, son eu quen lles ha responder. Ven entre

os meus brazos e seca os ollos.

Si, ben sei que es unha rapaza horrible e que a túa nai che

aprendeu cediño a faceres proba da valentía máis grande. Mais es nova,

e por iso non podes facer cousa ningunha que non sexa meiguiña.

A boca dunha rapaza de quince anos permanece pura malia

todo. Os beizos dunha muller canosa, mesmo virxes, están derramados,

porque o único oprobio é envellecer e só as engurras nos murchan.

Midzuris, gústanme os teus ollos francos, o teu nome impúdico e

ousado35, a túa voz ridora e o teu corpo lixeiro. Ven para a miña casa,

has ser miña axudanta, e cando saiamos xuntas, as mulleres hante

saudar.

121.- O BAÑO

Meniño, garda ben a porta e non deixes entrar os camiñantes,

porque eu e seis rapazas de fermosos brazos estamos a nos bañar en

segredo nas mornas augas do estanque.

Non queremos senón rir e nadar. Deixa os amantes na rúa. Imos

enchoupar na auga as nosas pernas e, sentadas na beira do mármore,

xogar ás chucas.

Tamén imos xogar á pelota. Non deixes entrar os amantes, as

nosas cabeleiras están molladas de máis, os nosos peitos teñen a carne

de galiña e a punta dos nosos dedos engúrrase.

35 Na composición deste nome, seguramente forxado por Louÿs, atópanse as

palabras gregas que significan “zugar” e “esperma”.

72

De por parte, habíase arrepentir, aquel que nos sorprendese

espidas! Bilitis non é Atenea, mais só se amosa ás súas horas e castiga

os ollos demasiado ardentes.

122.- AO DEUS DE PAU

Oh, venerable Príapo, deus de pau que fixen encaixar no

mármore da beira dos meus baños, non é sen motivo, gardián dos

pomares, que aquí velas polas cortesás.

Deus, non te mercamos para te sacrificarmos as nosas

virxindades. Ninguén pode dar o que xa non ten, e as adeptas de Palas

non percorren as rúas de Amatonte.

Non. Ti velabas algún tempo polas cabeleiras das árbores, polas

flores ben regadas, polos froitos pesados e gorentosos. Foi polo que nós

te escollemos.

Garda hoxe as nosas testas loiras, as papoulas abertas dos nosos

beizos e as violetas dos nosos ollos. Garda os froitos duros dos nosos

seos e dános amantes que te asemellen.

123.- A BAILADEIRA CON CRÓTALOS

Atas ás túas mans lixeiras os teus crótalos resoantes, Mirrinidón

querida, e, apenas núa fóra do vestido, estiras os teus membros

nerviosos. Que bonita estás, cos brazos ao aire, o lombo arqueado e os

seos vermellos!

Comezas: os teus pés, un atrás do outro, póusanse, dubidan e

esvaran mainamente. O teu corpo prégase coma un pano, acariñas a túa

pel que tremela e a voluptuosidade inunda os teus longos ollos

desmaiados.

De súpeto bates uns crótalos! Empénate riba dos pés ergueitos,

acanea as cadeiras, lanza as pernas, e que as túas mans cheas de

73

estronicio chamen todos os devezos amoreados de arredor do teu

corpo remuiñante !

Aplaudamos nós con grandes gritos, quer que, sorrindo por

riba do ombreiro, abales cun arreguizo a túa grupa convulsiva e

musculosa, quer que ondules, case estrada, ao ritmo das túas

lembranzas.

124.- A TOCADORA DE FLAUTA

Melixó: coas pernas apertadas, o corpo debruzado e os brazos

para adiante, fas esvarar a túa dobre flauta lixeira entre os teus beizos

mollados de viño, e tocas por cima da cama na que Teleas aínda me

estreita.

Seica non son ben imprudente ao alugar eu unha rapaciña tan

nova para distraer as miñas horas laboriosas, ao mostrala así espida ás

olladas curiosas dos meus amantes? Non son desconsiderada?

Non, Melixó, tocadoriña de música, ti es unha boa amiga. Onte

non me negaches trocares a túa flauta por outra, cando eu xa

desesperaba de cumprir un amor cheo de dificultades. Mais ti es

segura.

Porque eu ben sei o que pensas. Agardas o remate desta noite

excesiva que te arricha cruelmente en van, e ao abrente has correr pola

rúa, co teu único amigo Psilos, cara ao teu colchonciño desfondado.

125.- O CINTO QUENTE

“Coidas que xa non me queres, Teleas, e dende hai un mes pasas

as noites á mesa, como se os froitos, os viños e o mel puidesen facerche

esquecer a miña boca. Coidas que xa non me queres, pobre toliño!”

Dicindo isto, desatei o meu cinto lenturecido e enroleino

arredor da súa testa. Aínda estaba todo quente da calor do meu ventre;

o arrecendo da miña pel saía das súas mallas finas.

Respirouno longamente, cos ollos pechados, e despois sentín

que volvía a min e vin mesmo nidiamente os seus devezos despertos

que el non me agachaba, mais, con engado, souben resistir :

74

“Non, meu amigo. Esta noite posúeme Lisipo. Adeus!” E

continuei mentres fuxía: “ Ai, larpán de froitos e legumes, o hortelo de

Bilitis ten só un figuiño, mais éche ben bo!”.

126.- A UN MARIDO FELIZ

Envéxote, Agoracrités, por teres unha muller tan ganduxeira. É

ela quen coida da corte e, pola mañá, en lugar de facer o amor, dálle de

beber aos animais.

Ti alégraste diso. Que outras –dis ti- pensen só nos praceres

baixos, velen pola noite, durman polo día e lle pidan aínda ao adulterio

unha saciedade criminal.

Si, a túa muller traballa na corte. Mesmo din que ten mil

agarimos para o máis novo dos teus burros. Ah, ah, é un fermoso bicho!

Ten unha mata negra enriba dos ollos.

Disque ela xoga entre as súas patas, baixo o seu ventre gris e

dondo. Mais os que din iso son contiqueiros. Se o teu burro lle gusta,

Agoracrités, é sen dúbida que a súa ollada lle lembra á túa

127.- A UN EXTRAVIADO

O amor das mulleres é o máis fermoso de todos cantos os

mortais proban, e ti habías pensar deste xeito, Cleón, se tiveses a alma

verdadeiramente voluptuosa, mais soñas só fatuidades.

Perdes as túas noites a agarimar os efebos que nos descoñecen.

Míraos ben! Que feos son! Compara coas súas testas redondas as nosas

cabeleiras inmensas, busca os nosos brancos seos nos seus peitos.

Á beira dos seus costados estreitos, repara nas nosas cadeiras

luxuriantes, leito largacío afondado para o amante. Di, en fin: que

beizos humanos, senón os que eles quererían ter, elaboran os praceres?

75

Estás enfermo, Cleón, mais pódete curar unha muller. Vai rente

da mociña Satira, a filla da miña veciña Gorgo. A súa grupa é unha rosa

ao sol e ela non che ha refugar o gozo que ela mesma prefire.

128.- INTIMIDADES

Por que me fixen lesbiana, preguntas, Bilitis. E mais: que

tocadora de flauta non o é un pouco? Son pobre, non teño leito, durmo

con quen me quere e agradézollo co que teño.

De pequeniñas xa danzamos núas, as danzas ben as coñeces,

miña querida: os doce desexos de Afrodita. Mirámonos unhas ás outras,

comparamos as nosas nuezas e atopámolas moi bonitas.

Durante a longa noite fómonos quentando para o pracer dos

espectadores, mais o noso ardor non é finxido e sentímolo tan ben que

ás veces, detrás das portas, unha de nós arrastra á súa veciña, que

consente.

Como, logo, habiamos amar o home, que é groseiro connosco?

Cóllenos como rapazas e déixanos antes da ledicia. Ti es muller, sabes

o que eu sinto. E ti obras como se fose para ti mesma.

129.- A ENCOMENDA

“-Vella, escóitame. Dou un banquete de aquí a tres días. Preciso

unha diversión. Vasme alugar as túas raparigas todas. Cantas tes e que

saben facer?

-Teño sete. Tres danzan a córdax36 co pano e o falo. Nefelé a das

axilas lisas fará en mimo o amor da pomba entre os seus seos cór de

rosa.

Unha cantadora en peplo bordado cantará cancións de Rodas,

acompañada por dúas aulétridas37 que levarán grinaldas de mirto

enroladas ás suas pernas moreneiras.

36 Tipo de danza lasciva.

37 A aulétrida tocaba a flauta e facía tamén de cortesá nos banquetes.

76

-Está ben. Que estean depiladas de fresco, lavadas e perfumadas

dos pés á testa, dipostas para outros xogos se llelos piden. Vai dar as

ordes. Adeus.”

130.- A FIGURA DE PASIFAE

Nunha bandallada que dous mozos e algunhas cortesás fixeron

na miña casa e na que o amor correu a regos coma o viño, Damalis,

para festexar o seu nome38, danzou a figura de Pasifae39.

Mandara ela facer en Quitión dúas máscaras de vaca e de touro,

para ela e mais para Carmantidés. Portaba uns cornos terribles, e un

rabo peludo na súa grupa.

As outras mulleres, conducidas por min, sostendo flores e

brandóns, virabamos sobre nós mesmas con gritos, e acariñabamos

Damalis coa punta das nosas cabeleiras pendurantes.

Os seus brados e os nosos cantos e as danzas dos nosos cadrís

duraron máis do que a noite. O cuarto baleiro aínda está quente. Estou

mirando as miñas mans avermelladas e as cántaras de Quios40 onde

nadan as rosas.

131.- A XOGRARESA

Cando o alborexar se mesturou coas luciñas esmorecentes dos

brandóns, fixen entrar na orxía unha tocadora de flauta, viciosa e áxil,

que tremelicaba un pouco pola friaxe.

Louvade a rapaciña de pálpebras azuis, cabelos cortos e seos

picudos, vestida só cun cinto do que pendían fitas amarelas e talos de

iris negros.

Louvádea, pois foi habelenciosa e fixo artes difíciles. Xogaba con

aros, sen romper cousa ningunha na sala, e escorregaba ao traveso

deles coma un saltón.

38 Significa “xovenca”.

39 Raiña de Creta, casou co rei Minos, de quen tivo a a Ariana e a Fedra. Afrodita

inspiroulle o amor por un touro mariño, do que naceu o Minotauro.

40 A illa de Quíos tiña un viño de moita sona.

77

Por veces daba viravoltas sobre das mans ou dos pés. Ou ben,

cos dous brazos no aire e os xeonllos afastados, encorvallábase cara a

atrás e tocaba o chan rindo.

132.- A DANZA DAS FLORES

Antis, bailadeira de Lidia, ten sete veos de arredor dela.

Desenvolve o veo amarelo e a súa cabeleira negra se espalla. O veo rosa

esvara da súa boca. O veo branco caído deixa ver os seus brazos nus.

Ceiba os seus seíños do veo vermello que se desata. Baixa o veo

verde da súa grupa dobre e redonda. Tira o veo azul dos seus

ombreiros, mais apura sobre da súa puberdade o derradeiro veo

transparente.

Os mozos suplícanlle, ela abanea a testa cara a atrás. Só co son

das flautas o esgaza un pouquiño, de a feito despois, e seguindo os

acenos da danza, colle as flores do seu corpo,

Cantando: “Onde van as miñas rosas? Onde as miñas violetas

recendentes? Onde as matas de prixel? Velaí están as miñas rosas,

dóuvolas. Velaí as miñas violetas, querédelas? Velaí o meu fermoso

prixel rizado.”

135.- A VIOLENCIA

Non, non me has coller pola forza, non contes con iso, Lamprias.

Se sentiches dicir que violaron a Partenis, sabe que ela puxera algo de

si, porque non se goza de nós sen ser invitado.

Oh, faino o mellor que poidas, esfórzate, ben ves que é en van.

Con todo, eu apenas me defendo. Non hei pedir socorro. E nin mesmo

pelexo, mais móvome. Ai, amigo, fallaches de novo.

Continúa. Este xoguiño divírteme. Canto máis que estou segura

de vencer. Outro intento malfadado e se cadra has estar menos disposto

a me probares os teus desexos apagados.

78

Verdugo, que fas? Can! Estasme rompendo os pulsos! E o

xeonllo ese, rebéntame o ventre! Ah, vai, agora: éche unha boa vitoria

apoderarse no chan dunha rapaza que chora

136.- CANCIÓN

O primeiro deume un colar, un colar de perlas que vale unha

cidade, cos palacios e os templos, e os tesouros e os escravos.

O segundo fixome versos. Dicía que os meus cabelos son negros

coma os da noite riba do mar e os meus ollos azuis coma os da mañá.

O terceiro era tan belido que a súa nai non o bicaba sen se

ruborizar. Pousou as súas mans sobre dos meus xeonllos, e os seus

beizos sobre do meu pé descalzo.

Ti non me dixeches nada. Ti non me deches nada, porque es

pobre. E non es belido, mais é a ti a quen amo.

137.- CONSELLOS A UN AMANTE

Se queres ser amado por unha muller, amigo mozo, sexa quen

ela for, non lle digas que a queres senón fai que te vexa cada día e logo

desaparece, para volveres.

Se che dirixe a palabra, sé amoroso, sen ardencia. Ha vir por ela

mesma a ti. Sabe entón collela pola forza, o día en que ela conte

entregarse.

Cando a recibas no teu leito, esquece o teu propio pracer. As

mans dunha muller namorada tremelican e non dan aloumiños.

Descúlpaas por non seren atenciosas.

79

Mais ti, non teñas acougo. Alonga os bicos ata perderes o alento.

Non a deixes durmir, mesmo se cho suplica. E bícalle sempre a parte do

corpo cara a onde ela vira os ollos.

138.- AS AMIGAS A CEAR

Miromeris e Mascale, amigas, vide comigo, pois non teño

amante este serán e, deitadas sobre de leitos de bissos41, habemos

parolar arredor da cea.

Unha noite de repouso havos vir ben: durmiredes no meu leito,

mesmo sen enfeites e mal peiteadas. Poñede unha sinxela túnica de la e

deixade as vosas xoias na arquiña.

Ninguén vos ha facer danzar para admirar as vosas pernas e os

movementos pesados dos vosos cadrís. Ninguén vos ha pedir as

Figuras Sagradas para xulgar se estades namoradas.

E eu non encarguei, para nós, dúas tocadoras de flauta con

fermosas bocas, senón dúas potadas de chícharos rustridos, doces de

mel, croquetas fritidas e o meu derradeiro odre de Quíos.

139.- A TUMBA DUNHA CORTESÁ NOVA

Aquí xaz o corpo delicado da pombiña Lidé, a máis leda das

cortesás todas, que máis ca ningunha outra amou as orxías, os cabelos

a revoar, as danzas mainas e as túnicas de xacinto42.

Máis ca ningunha outra amou os glotismos43 gorentosos, as

caricias na meixela, os xogos que só a lámpada é quen de ver e o amor

que creba os membros. E agora é unha sombra pequena.

41 Tecido fino de liño.

42 Pano da cor do xacinto

43 Creación verbal de Louÿs adaptando a palabra grega que significaba “bico dado

coa lingua”

80

Mais, antes de a pousarmos na tumba, peiteámola

maravillosamente e deitámola nas rosas; a mesma pedra que a cobre

está toda impregnada de esencias e de perfumes.

Terra sagrada, nutriz de todo, acolle docemente a pobre morta,

adorméntaa nos teus brazos, oh Nai, e fai medrar de arredor da estela,

non as ortigas e as silvas senón as tenras violetas brancas.

140.- A VENDEDORIÑA DE ROSAS

Onte –díxome Naís- estaba eu na praza cando unha rapaciña en

farrapos vermellos pasou, levando rosas, diante dun grupo de mozos. E

velaí o que escoitei:

“ -Mercádeme algo. –Explícate, pequena, porque non sabemos o

que vendes: Véndeste ti? Vendes as rosas? Ou as dúas cousas? -Se me

mercades as flores todas, teredes a miña por nada.

-E canto queres polas rosas? -Cómprenlle seis óbolos á miña nai

ou senón hame zoupar coma a unha cadela. –Síguenos. Terás un

dracma. –Entón vou pola miña irmá pequena?”

E todas dúas seguiron a aqueles homes. Non tiñan seos, Bilitis,

Non sabían nin mesmo sorrir. Trotaban como cabirtos que levan ao

carniceiro.

141.- A LIORTA

Ah, pola Afrodita, velaí estás! Fol de sangue! Goldracha! Lendia!

Machorra! Cangallo! Cochaina! Toutizo! Prea! Non trates de fuxir de

min, achégate un pouquiño máis.

Mirádeme esa muller de matalotes, que non sabe nin pregar o

seu traxe no ombreiro, e que pon enfeite tan ruín que o negro das súas

cellas vai correndo a regos de tinta pola súa meixela!

Ti es fenicia: déitate cos da túa raza. Canto a min, meu pai era

heleno: teño dereito sobre todos os que levan petaso. E mesmo sobre

os outros, se así me apraz.

81

Non volvas parar na miña rúa, ou envíote ao Hades facer o amor

con Caronte, e hei dicir moi acaídamente: “Que a terra che sexa leve!”

para que os cans poidan desenterrarte.

142.- MELANCOLÍA

Sinto arreguizos, a noite está fresca e a fraga toda mollada. Por

que me trouxeches aquí? Seica o meu gran leito non é máis dondo ca

este musgo sementado de pedras?

O meu vestido de flores emborraráse coa vexetación, os meus

cabelos encerellaránse cos guizos, o meu cóbado, velaí tes o meu

cóbado, todo luxado de terra húmida

E mais algún día seguín polos bosques aquel que… Ah, déixame

un bocadiño de tempo! Estou triste este serán. Déixame, sen falar, coa

man riba dos ollos.

De certo, non podes esperar! Seica somos bestas pardas para

nos pillaren así! Déixame. Non has abrir nin os meus xeonllos nin os

meus beizos. Os meus mesmos ollos, por medo a chorar, péchanse.

143.- A PEQUENA FANIÓN

Estranxeiro, detente e mira a que che fixo aceno: é a pequena

Fanión de Cos, merece que ti a escollas.

Velaí: os seus cabelos rízanse coma o prixel, a súa pel é donda

cal penuxe de paxaro. É pequena e moreneira. Sabe falar ben.

Se queres seguila, non che ha pedir todo o diñeiro da túa viaxe,

non, senón un dracma ou un par de zapatos.

Na súa casa has atopar un bo leito, figos frescos, leite, viño e, se

vai frío, terás lume.

82

144.- INDICACIÓNS

Se precisas, camiñante que te detés, unhas coxas lanzais e uns

cadrís nerviosos, un peito duro e uns xeonllos que apertan, vai xunto a

Plangón, é miña amiga.

Se procuras unha rapaza riseira, con seos exuberantes, delicado

van, grupa graxa e cadrís afundidos, vai ao cabo desta rúa, onde mora

Espidorrodelis.

Mais se as longas horas tranquilas nos brazos dunha cortesá, a

pel dondiña, a calor do ventre e o olor dos cabelos che apracen, procura

Milto, has estar contento.

Non esperes moito amor, mais aproveita a súa experiencia.

Pódeselle pedir todo a unha muller cando está espida, cando é noite e

cando os cen dracmas están enriba do fogar.

145.- O VENDEDOR DE MULLERES

“-Quen anda aí? -Son o vendedor de mulleres. Abre a porta,

Sóstrata, preséntoche dúas ocasións. Esta, primeiro. Achégate,

Anasirtolis, e díspete. –Está un pouco gorda.

-É unha beleza. A maiores, danza a córdax e coñece oitenta

cancións. –Vírate. Ergue os brazos. Amosa os teus cabelos. Dáme o pé.

Sorrí. Está ben.

83

-Estoutra, agora. –É nova de máis! -Nadiña, fixo doce anos

antonte, e ti non lle aprenderías cousa ningunha que non saiba. –Tira a

túnica. Que dis? –Non, é fraca.

-Por ela pido só unha mina. –E a primeira? -Dúas minas trinta,

-Tres minas polas dúas? –Estamos. -Entrade aí e lavádevos. Ti, adeus.”

146.- O ESTRANXEIRO

Estranxeiro, non vaias máis lonxe na cidade. Non has atopar,

fóra da miña casa, rapazas máis novas nin máis expertas. Eu son

Sóstrata, célebre alén mar.

Velaquí esta de ollos verdes coma a auga na herba. Non a

queres? Velaí outros ollos que son negros coma a violeta, e unha

cabeleira de tres cóbados.

Teño aínda mellor. Xanto, abre a túa cíclade. Estranxeiro, os seus

seos son duros coma o marmelo, tócaos. E o seu fermoso ventre, ben o

ves, leva os tres pregues de Cipria.

Merqueina coa súa irmá, que non está aínda en idade de amar,

mais axúdalle utilmente. Polas dúas deusas! Ti es de raza nobre. Filis e

Xanto, seguide o cabaleiro.

148.- A LEMBRANZA DE MNASIDICA

Bailaban elas unha diante da outra, cun movemento rápido e

fuxidío, semellaban sempre querérense enlazar e mais non se tocaban

miga, non sendo coa punta dos beizos.

Cando se daban as costas bailando, fitábanse, coa cabeza riba

do ombreiro, e a suor brillaba baixo os seus brazos ergueitos, e as súas

cabeleiras finas pasaban diante dos seus seos.

84

O langor dos seus ollos, o lume das súas meixelas e a gravidade

das súas faces eran tres cancións ardentes. Rozábanse furtivamente e

dobraban os corpos por riba das cadeiras.

E de súpeto cairon, para acabaren no chan a danza mol…

Lembranza de Mnasidica, é entón cando ti me apareceches, e todo, agás

a túa querida imaxe, foime importuno.

149.- A NAI MOZA

Non penses, Miomeris, que por teres sido nai teñas menor

fermosura. Velaquí que o teu corpo, baixo o vestido, afogou as súas

formas magrelas nunha voluptuosa moleza.

Os teus seos son dúas amplas flores emborcadas no teu peito e

das que o rabo cortado nutre unha seiva leitosa. O teu ventre, máis

lene, brandea baixo a man.

E agora repara na pequerrecha que naceu do abalo que tiveches

unha noite nos brazos dun que pasou e do que xa non sabes o nome.

Soña co seu afastado destino.

Estes ollos que apenas se abren hanse un día alongar cunha liña

de enfeite negro, e han sementar nos homes a dor ou a ledicia, cun

movemento das súas pestanas.

150.- O DESCOÑECIDO

Está a durmir. Non o coñezo. Horrorízame. E mais a súa bolsa

está chea de ouro e deulle ao escravo catro dracmas ao entrar. Para min

espero unha mina.

Mais díxenlle á frixia que entrase no leito no meu lugar. Estaba

bébedo e tomouna por min. Antes morrería eu na tortura que

alongarme rentes deste home.

85

Coitada! Soño cos prados do Tauro… Fun unha virxiña…

Daquela tiña o peito lixeiro, e estaba tan tola de cobiza amorosa que

odiaba as miñas irmás casadas.

Que non facía para obter o que esta noite refuguei! Hoxe as

miñas mamas caen, e no meu corazón gastado de máis Eros adormece

coa canseira.

151.- O ENGANO

Estou despertando… Daquela marchou? E deixou algo? Non:

dúas ánforas baleiras e unhas flores emporcadas. Todo o tapete está

vermello de viño.

Durmín, pero aínda estou bébeda… Daquela con quen volvín?. .

E mais si que nos deitamos. O leito está mesmo enchoupado de suor.

Se cadra eran varios, tan revolto está o leito. Xa non sei… Mais

víronos! Velaí a miña frixia. Segue a durmir en través da porta.

Doulle unha patada no peito e berro: “Cadela, seica non

podías…?”. Tan rouca estou que non son capaz de falar.

152.- O DERRADEIRO AMANTE

Rapaz, non pases sen me teres amado. Aínda son belida, na

noite; has ver canto máis quente é o meu outono ca a primavera

doutra.

Non busques o amor das virxes. O amor é unha arte difícil na

que as mociñas novas están pouco versadas. Eu aprendino toda a

miña vida para llo dar ao meu derradeiro amante.

86

Meu derradeiro amante has ser ti, seino. Velaquí a miña boca,

pola que un pobo empalideceu de cobiza. Velaquí os meus cabelos, os

mesmos cabelos que Psafa a Grande cantou.

Hei reunir, en teu beneficio, todo o que me ficou da mocidade

perdida. Hei queimar as propias lembranzas. Heiche dar a flauta de

Licas e o cinto de Mnasadica.

153.- A POMBA

Dende hai moito tempo son belida e chega o día no que xa non

hei ser muller. Entón coñecerei as lembranzas esgazadoras, as

queimantes cobizas solitarias e as bágoas nas mans.

Se a vida é un longo soño: de que serve resistirlle? Agora, catro

ou cinco veces na noite quero gozo amoroso, e cando os meus costados

están exhaustos adormezo onde o meu corpo cai.

Á mañá, abro as pálpebras e os meus cabelos arrepíanse. Na

miña fiestra hai unha pomba e eu pregúntolle en que mes estamos. Ela

dime: “É o mes no que as mulleres están en amor.”

Ah, calquera que sexa o mes, a pomba conta a verdade, Cipria! E

eu boto os meus dous brazos de arredor do meu amante, e con grandes

tremores estiro ata o pé do leito as miñas pernas aínda entalecidas.

154.- A CHUVIA NA MAÑÁ

A noite vaise. As estrelas afástanse. Velaí que as derradeiras

cortesás regresaron cos amantes. E eu, na chuvia da mañá, escribo

estes versos enriba da area.

As follas están carregadas de auga brillante. Uns regos ao través

dos sendeiros arrastran a terra e as follas mortas. A chuvia, pinga a

pinga, fai buracos na miña canción.

87

Oh, que triste e soa estou aquí! Os máis novos non me miran, os

máis vellos esquecéronme. Está ben. Han aprender os meus versos,

eles e os fillos dos seus fillos.

Velaí o que nin Mirtale nin Tais nin Gliquera se han dicir, o día

no que as súas meixelas estean afundidas. Os que amen despois de min

han cantar as miñas estrofas xuntos.

155.- A MORTE VERDADEIRA

Afrodita, deusa implacable! Quixeches que tamén sobre de min

a mocidade feliz de fermosos cabelos se esvaecese nuns poucos días.

Por que non morrín eu de a feito!

Mireime no meu espello: xa non teño sorriso nin bágoas. Oh,

doce rostro amado por Mnasica, non podo crer que ti fuches o meu!

É posible que todo rematara? Aínda non vivín cinco veces oito

anos, seméllame ter nacido onte, e velaquí que teño que dicir: Xa non

me han amar máis.

Toda a miña cabeleira cortada enfeixeina no meu cinto e

ofrézocha, eterna Cipria! Non cesarei de te adorar. Este é o derradeiro

verso da piadosa Bilitis.

88

O TÚMULO DE BILITIS

156.- PRIMEIRO EPITAFIO

No país no que as fontelas nacen do mar e no que o leito dos

ríos está feito de follas de rochas, nacín eu, Bilitis.

Miña nai era fenicia, meu pai, Damófilos, heleno. Miña nai

aprendeume os cantos de Biblos, tristeiros coma o alborecer.

89

Adorei á Astarté en Chipre. Coñecín a Psafa en Lesbos. Cantei

como amaba. Se vivín ben, camiñante, dillo á túa filla.

E non sacrifiques por min a cabra negra, mais, en doce libación,

apreixa a súa ubre enriba da miña tumba.

157.- SEGUNDO EPITAFIO

Nas ribeiras sombrizas do Melas, en Tamasos de Panfilia, nacín

eu, Bilitis, filla de Damófilo. Descanso lonxe da miña patria, ben o ves.

De moi nena, aprendín os amores do Adón e da Astarté, os

misterios da Siria santa, e a morte e o retorno cara a A das pálpebras

arredondadas.

Se fun cortesá, que hai de censurable? Seica non era o meu

deber de muller? Estranxeiro, a Nai de todas as cousas guíanos.

Descoñecela non é prudente.

En gratitude, a ti que te detiveches, deséxoche este destino:

Poidas ti ser amado, non amar. Adeus. Lémbrate na túa vellez de que

viches o meu túmulo.

158.- DERRADEIRO EPITAFIO

So as follas negras dos loureiros, so as flores amorosas das

roseiras, aquí estou deitada, eu que souben trenzar verso con verso e

facer florecer os bicos.

90

Medrei na terra das ninfas, vivín na illa das amigas, morrín na

illa de Cipria. É por iso que o meu nome é ilustre e a miña estela

fregada con aceite.

Non chores por min, ti que te detés: fixéronme fermosos

funerais, as pranxideiras arrancáronse as meixelas e deitaron por cima

da miña tumba os meus espellos e os meus colares.

E agora, polos prados pálidos de abróteas, paseo cal sombra

impalpable, e a lembranza da miña vida terrestre é a ledicia da miña

vida soterraña.

TÁBOA

Introdución á edición galega ……………………………………

1.- A vida de Bilitis …………………………………………………..

2: As cancións:

91

I: Bucólicas en Panfilia ……………………………………

II: Elexías en Mitilene ……………………………………..

III: Epigramas na illa de Chipre ……………………….

Nota: Pierre Louÿs incluíra na táboa os títulos das cancións “non traducidas”. Son

estes:

22: Reflexións

40: A alegría

56: O leito

63: A contemplación

67: Episodio

73: Recomezo

93: Mirrina

113: A festa nocturna

119: Liberdade

133 A danza de Satira

134: Midzuris coroada

147: Filis

92

Document Outline

Pierre Louÿs

AS CANCIÓNS

DE BILITIS

Citar como:

Pierre Louÿs: As cancións de Bilitis Tradución ao galego de Henrique Harguindey. http://palabras desconxeladas.com

I

II

III

ESTE LIBRIÑO DE AMOR ANTIGO

VIDA DE BILITIS

PIERRE LOUŸS

Constantina, Agosto de 1894

TEÓCRITO

II

ELEXÍAS EN MITILENE

Εὐμορφοτέρα Μνασιδίϰα τᾶς ἁπαλᾶς Γυριννῶς.

III

FILODEMO

O TÚMULO DE BILITIS

TÁBOA

Introdución á edición galega ……………………………………

I: Bucólicas en Panfilia ……………………………………

II: Elexías en Mitilene ……………………………………..

III: Epigramas na illa de Chipre ……………………….